Przekład otwarty po redakcji

List Jakuba

Przekład z greki · tekst bazowy SBLGNT

Wszystkie przypisy ↓⤓ PDF do druku ⤓ EPUB na czytnik

Każde zdanie w osobnej linii; wcięcie = zdanie podrzędne wewnątrz zdania nadrzędnego (rozbiór wg drzew składniowych — zob. kolofon).

Funkcje w zdaniu greckim: podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik — klamry ⌜…⌝ obejmują zdania podrzędne (kolor klamry i spójnika = funkcja tego zdania w zdaniu nadrzędnym); szare = bez oznaczenia. Najedź na słowo lub klamrę, by zobaczyć nazwę funkcji.

Odnośniki w tekście to przypisy: tn przekładowe, tc tekstowe, sn studyjne — kliknij, aby otworzyć.

O księdze — zamysł autora i filozofia czytania

Zamysł autora — jak go rozumiemy

Jakub pisze do „dwunastu pokoleń w rozproszeniu” (1:1) — i bierzemy ten adres dosłownie: to list do Żydów, którzy uwierzyli w Jezusa Mesjasza, rozsianych poza ziemią Izraela. Przemawia za tym sam list: zgromadzenie nazwane jest tu „synagogą” (2:2), wyznanie wiary to Szema — „jeden jest Bóg” (2:19), Abraham jest „naszym ojcem” (2:21), a wszystkie przykłady pochodzą ze Starego Testamentu. Czytelnik spoza tego adresu nie jest wykluczony — ale stosowanie tego listu do nas zaczyna się od uszanowania tego, do kogo naprawdę został posłany.

Zamysł, jaki w nim widzimy: to mądrościowe kazanie o wierze, która działa — przeciw wierze rozdwojonej. Słowo „rozdwojony” (dosłownie „dwuduszny”, 1:8; 4:8) przed Jakubem nie pojawia się w znanej grece nigdzie: być może sam je ukuł, by nazwać chorobę, z którą walczy cały list — słuchanie bez czynienia (1:22–25), błogosławienie i przeklinanie jednymi ustami (3:9–10), przyjaźń z Bogiem i ze światem naraz (4:4). Lekarstwem nie jest wysiłek, lecz „mądrość z góry” (1:5; 3:17) i wszczepione słowo (1:21) — a szkołą: próby, w których wiara staje się pełna (1:2–4).

Jak tę księgę czytamy

Po pierwsze: jak mądrość, nie systematykę. Jakub myśli przysłowiem i obrazem — a swoje wątki wiąże grami słów, które staramy się zachować: „pozdrowienie” i „radość” to w grece jedna rodzina (1:1–2), pożądanie i Bóg „rodzą” tym samym rzadkim czasownikiem dwa różne porody (1:15.18), wędzidło z 1:26 wraca w 3:2–3, jedno greckie słowo jest jadem węża w 3:8 i rdzą złota w 5:3, a „wiara bez uczynków (ergōn) jest bezczynna (argē)” (2:20) — tę grę słów niesie u nas polskie „bez-czynna”.

Po drugie: tło czytamy od Tory. Szkołę prób z 1:2–4 ustawia Pwt 8:2 („aby cię doświadczyć i poznać, co jest w twoim sercu”); rozdział 2 stoi na Kpł 19 — zakaz „brania twarzy” (19:15) pada trzy wersety przed przykazaniem miłości bliźniego (19:18), które Jakub nazywa „prawem królewskim” (2:8), a zatrzymana zapłata robotnika (5:4) woła słowami Kpł 19:13. W 5:20 Jakub cytuje Prz 10:12 według brzmienia hebrajskiego, wbrew Septuagincie — znak, że autor słyszy obie Biblie.

Po trzecie: nie ustawiamy Jakuba przeciw Pawłowi. Jakub nie zwalcza wiary — zwalcza wiarę martwą (2:17.26); jego pointa brzmi: „wiara współdziałała z jego uczynkami i z uczynków wiara stała się pełna” (2:22). Spór o „usprawiedliwienie z uczynków” przypisy referują uczciwie, tekst główny mówi tylko to, co mówi Jakub.

Po czwarte: zachowujemy konkretność jego języka. Jakub ma ponad sześćdziesiąt słów, których nie używa nikt inny w Nowym Testamencie — ster i wędzidło, koło narodzin, para znad garnka (4:14), pierścień złoty (2:2). Tam, gdzie polszczyzna potyka się o jego zwięzłość, wydanie czytelnicze podaje wygładzenie — zawsze podkreślone i zawsze obok dosłownego.

Po piąte: tłumaczymy tekst bazowy SBLGNT; rozbieżności wydań pokazują przypisy tekstowe (tc), a każda niebanalna decyzja ma swój jawny zapis z alternatywami w dzienniku decyzji.

Kto, do kogo, kiedy

Autor przedstawia się krótko: „Jakub, sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa” (1:1). Tradycja od starożytności widzi tu Jakuba brata Pańskiego, przywódcę kościoła w Jerozolimie (por. Ga 1:19; Dz 15:13) — i list dobrze do tego pasuje: zaczyna się tym samym greckim „pozdrowieniem” (chairein), co list z soboru jerozolimskiego spisany pod jego przewodnictwem (Dz 15:23). O jego śmierci (ok. 62 r.) wspomina Józef Flawiusz. Sam list nosi znaki wczesności: zgromadzenie to jeszcze „synagoga”, porządek wspólnoty jest prosty (starsi — 5:14), a o sporze wokół pogan i obrzezania nie ma ani słowa; daty jednak nie rozstrzygamy.

Jak jest zbudowany

Rozdział 1 jest uwerturą: przechodzą przez niego wszystkie tematy listu — próby i wytrwałość, mądrość, ubogi i bogaty, słuchanie i czynienie, język, pobożność czysta — a kolejne rozdziały podejmują je po kolei: względy na osoby i prawo królewskie (2:1–13), wiara i uczynki (2:14–26), język i dwie mądrości (3), wojny, obmowa i kruche „jutro” (4), bogacze, cierpliwość aż do przyjścia Pana i modlitwa wiary (5). Koniec wraca do początku: błogosławieństwo wytrwałego (1:12) odzywa się w „wytrwałości Hioba” (5:11), a droga prób z 1:2–4 domyka się troską o brata, który zbłądził (5:19–20) — list o wierze czynnej kończy się czynem: zawróć go.

Adres (1:1)

1¹Jakub, sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa — dwunastu pokoleniom w rozproszeniu: pozdrowienie.

Próby i mądrość z góry (1:2–8)

²Za samą radość poczytujcie, moi bracia, kiedy wpadacie w rozmaite próby, ³wiedząc, że wypróbowanie waszej wiary wypracowuje wytrwałość. ⁴A wytrwałość niech ma dzieło pełne, abyście byli pełni i nienaruszeni — w niczym nie mając braku. ⁵A jeśli komuś z was brakuje mądrości, niech prosi Boga, który daje wszystkim szczerze i nie wypomina — a będzie mu dane. ⁶Niech zaś prosi z wiarą, w niczym nie wątpiąc; bo kto wątpi, podobny jest do fali morskiej — gnanej wiatrem i miotanej. ⁷Niech taki człowiek nie sądzi, że otrzyma coś od Pana — ⁸człowiek rozdwojony, niestały na wszystkich swoich drogach.

Ubogi i bogaty (1:9–11)

⁹Niech zaś chlubi się brat poniżony — swoim wywyższeniem, ¹⁰a bogaty — swoim poniżeniem, bo przeminie jak kwiat trawy. ¹¹Wzeszło bowiem słońce ze spiekotą i wysuszyło trawę: jej kwiat opadł i zginęło piękno jego oblicza — tak i bogaty zwiędnie w swoich przedsięwzięciach.

Od próby do pokusy — dwa porody (1:12–18)

¹²Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę, bo wypróbowany otrzyma wieniec życia, obiecany tym, którzy Go miłują. ¹³Niech nikt, gdy jest kuszony, nie mówi: «Przez Boga jestem kuszony». Bóg bowiem nie może być kuszony przez zło — ani sam nikogo nie kusi. ¹⁴Każdy zaś jest kuszony przez własne pożądanie — wywlekany i nęcony; ¹⁵potem pożądanie, gdy pocznie, rodzi grzech, a grzech, gdy dojrzeje, wydaje na świat śmierć. ¹⁶Nie dajcie się zwodzić, moi umiłowani bracia. ¹⁷Każde dobre obdarowanie i każdy dar pełny jest z góry — zstępuje od Ojca świateł, u którego nie ma zmienności ani cienia rzucanego przez obrót. ¹⁸Z własnej woli wydał nas na świat słowem prawdy, abyśmy byli jakby pierwocinami Jego stworzeń.

Słowo i lustro (1:19–25)

¹⁹Wiedzcie to, moi umiłowani bracia: niech każdy człowiek będzie szybki do słuchania, powolny do mówienia, powolny do gniewu. ²⁰Bo gniew człowieka sprawiedliwości Bożej nie wykonuje. ²¹Dlatego odłóżcie wszelki brud i nadmiar zła, a w łagodności przyjmijcie wszczepione słowo, które może zbawić wasze dusze. ²²Bądźcie zaś wykonawcami słowa, a nie tylko słuchaczami — oszukującymi samych siebie. ²³Bo jeśli ktoś jest słuchaczem słowa, a nie wykonawcą, ten podobny jest do człowieka, który przygląda się w lustrze twarzy, z którą się urodził: ²⁴przyjrzał się sobie, odszedł — i zaraz zapomniał, jaki był. ²⁵Kto zaś pochylił się nad pełnym prawem — prawem wolności — i przy nim pozostał, ten nie jest słuchaczem, który zapomina, ale wykonawcą dzieła: będzie błogosławiony w swoim działaniu.

Pobożność czysta (1:26–27)

²⁶Jeśli ktoś uważa się za pobożnego, a nie trzyma swojego języka na wodzy, lecz oszukuje własne serce — tego pobożność jest pusta. ²⁷Pobożność czysta i nieskalana przed Bogiem i Ojcem jest taka: odwiedzać sieroty i wdowy w ich ucisku, siebie samego zachowywać niesplamionym przez świat.

Złoty pierścień w zgromadzeniu (2:1–7)

2¹Bracia moi, nie ze względami na osoby miejcie wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały.Bracia moi, nie miejcie wiary naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały — ze względami na osoby.^° ²Bo jeśli do waszego zgromadzenia wejdzie człowiek ze złotym pierścieniem, w lśniącej szacie, a wejdzie i ubogi, w brudnej szacie, ³i spojrzycie na tego, który nosi lśniącą szatę, i powiecie: „Ty usiądź tu, wygodnie”, a ubogiemu powiecie: „Ty stań tam” — albo: „Usiądź pod moim podnóżkiem”, ⁴czy nie porobiliście różnic między sobą i nie staliście się sędziami złych rozważań? ⁵Posłuchajcie, bracia moi umiłowani! Czy Bóg nie wybrał ubogich w oczach świata, aby byli bogaci w wierze i dziedzicami królestwa, które obiecał tym, którzy Go miłują? ⁶Wy zaś znieważyliście ubogiego! Czy to nie bogaci was ciemiężą? Czy nie oni ciągną was do sądów? ⁷Czy nie oni bluźnią przeciw temu dobremu imieniu, które wezwano nad wami?Czy nie oni bluźnią przeciw temu dobremu imieniu, które nosicie?^°

Prawo królewskie i miłosierdzie (2:8–13)

⁸Jeśli jednak spełniacie prawo królewskie według Pisma: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego” — dobrze czynicie. ⁹Jeśli zaś bierzecie wzgląd na osoby — grzech wykonujecie, a Prawo dowodzi wam winy jako przestępcom. ¹⁰Bo kto by całe Prawo zachował, a potknął się w jednym — stał się winny wszystkiego. ¹¹Bo Ten, który powiedział: „Nie cudzołóż”, powiedział też: „Nie zabijaj”. Jeśli więc nie cudzołożysz, ale zabijasz — stałeś się przestępcą Prawa. ¹²Tak mówcie i tak czyńcie — jak ci, którzy mają być sądzeni przez prawo wolności. ¹³Bo sąd bez miłosierdzia — dla tego, kto miłosierdzia nie uczynił. Miłosierdzie tryumfuje nad sądem.Bo tego, kto miłosierdzia nie uczynił, czeka sąd bez miłosierdzia. Miłosierdzie tryumfuje nad sądem.^°

Wiara bez uczynków? (2:14–19)

¹⁴Jaki z tego pożytek, bracia moi, jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a uczynków nie ma? Czy ta wiara może go zbawić? ¹⁵Jeśli brat albo siostra są nadzy i brak im pokarmu na dany dzień, ¹⁶a ktoś z was powie im: „Idźcie w pokoju, ogrzejcie się i najedzcie do syta”, lecz nie dacie im tego, czego potrzebuje ciało — jaki z tego pożytek? ¹⁷Tak i wiara: jeśli nie ma uczynków, martwa jest — sama w sobie. ¹⁸Ale ktoś powie: „Ty masz wiarę, a ja mam uczynki”. Pokaż mi swoją wiarę bez uczynków, a ja ci pokażę wiarę z moich uczynków. ¹⁹Ty wierzysz, że jeden jest Bóg? Dobrze czynisz. Demony też wierzą — i drżą.

Abraham i Rachab (2:20–26)

²⁰A chcesz się przekonać, pusty człowieku, że wiara bez uczynków jest bezczynna? ²¹Czy Abraham, nasz ojciec, nie z uczynków został uznany za sprawiedliwego, gdy złożył Izaaka, swego syna, na ołtarzu? ²²Widzisz, że wiara współdziałała z jego uczynkami i z uczynków wiara stała się pełna, ²³I wypełniło się Pismo, które mówi: „Uwierzył Abraham Bogu i policzono mu to za sprawiedliwość” — i przyjacielem Boga został nazwany. ²⁴Widzicie, że z uczynków człowiek zostaje uznany za sprawiedliwego, a nie z samej tylko wiary. ²⁵Podobnie i Rachab, nierządnica — czy nie z uczynków została uznana za sprawiedliwą, gdy przyjęła wysłanników i wyprawiła ich inną drogą? ²⁶Bo jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa.

Język: wędzidło, ster, ogień (3:1–12)

3¹Niech niewielu z was staje się nauczycielami, bracia moi — wiedząc, że otrzymamy surowszy wyrok. ²Bo wszyscy w wielu sprawach się potykamy. Jeśli ktoś w słowie się nie potyka, ten jest mężem pełnym, zdolnym utrzymać na wodzy i całe ciało. ³A jeśli koniom wkładamy wędzidła w pyski, żeby nam były posłuszne, to kierujemy i całym ich ciałem. ⁴Oto i okręty: choć są tak wielkie i gnane gwałtownymi wiatrami, kieruje nimi maleńki ster — dokąd zechce poryw sternika. ⁵Tak i język: małym jest członkiem, a wielkimi rzeczami się chełpi. Oto jak mały ogień — jak wielki las podpala! ⁶I język jest ogniem — światem nieprawości. Język osadza się wśród naszych członków: on plami całe ciało i podpala koło istnienia, a sam podpalany jest przez Gehennę. ⁷Bo każdą naturę — zwierząt i ptaków, gadów i stworzeń morskich — ujarzmia i ujarzmiła natura ludzka, ⁸ale języka nikt z ludzi ujarzmić nie zdoła — zło niestałe, pełne śmiercionośnego jadu. ⁹Nim błogosławimy Pana i Ojca — i nim przeklinamy ludzi, uczynionych na podobieństwo Boga. ¹⁰Z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo. Nie godzi się, bracia moi, żeby tak było. ¹¹Czy źródło z tego samego otworu tryska słodką i gorzką wodą? ¹²Czy może, bracia moi, figowiec rodzić oliwki albo winorośl figi? Tak i słone źródło nie da słodkiej wody.

Dwie mądrości (3:13–18)

¹³Kto wśród was mądry i rozumny? Niech swoim dobrym postępowaniem pokaże uczynki w łagodności mądrości.Kto wśród was mądry i rozumny? Niech swoim dobrym postępowaniem pokaże uczynki w łagodności, która płynie z mądrości.^° ¹⁴Ale jeśli macie w sercu gorzką zazdrość i samolubną ambicję — nie przechwalajcie się i nie kłamcie przeciw prawdzie. ¹⁵Taka mądrość nie zstępuje z góry — jest ziemska, zmysłowa, demoniczna. ¹⁶Bo gdzie zazdrość i samolubna ambicja — tam nieład i wszelka podła sprawa. ¹⁷A mądrość z góry jest najpierw czysta, potem pokojowa, życzliwa, ustępliwa, pełna miłosierdzia i dobrych owoców, niestronnicza, nieobłudna. ¹⁸A owoc sprawiedliwości sieje się w pokoju — dla tych, którzy pokój czynią.

Skąd wojny wśród was (4:1–10)

4¹Skąd wojny i skąd walki wśród was? Czy nie stąd: z waszych rozkoszy, które prowadzą wojnę w waszych członkach? ²Pożądacie — a nie macie. Zabijacie i zazdrościcie — a nie możecie osiągnąć. Walczycie i wojujecie. Nie macie, bo nie prosicie. ³Prosicie — a nie otrzymujecie, bo źle prosicie: po to, żeby roztrwonić na wasze rozkosze. ⁴Cudzołożnice! Czy nie wiecie, że przyjaźń ze światem to wrogość wobec Boga? Kto więc chciałby być przyjacielem świata, staje się wrogiem Boga. ⁵Albo czy sądzicie, że Pismo na próżno mówi: „Zazdrośnie tęskni za duchem, którego w nas osadził”? ⁶Ale większą jeszcze daje łaskę. Dlatego mówi: „Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym daje łaskę”. ⁷Poddajcie się więc Bogu. Przeciwstawcie się diabłu — a ucieknie od was; ⁸zbliżcie się do Boga, a zbliży się do was. Obmyjcie ręce, grzesznicy, i oczyśćcie serca, rozdwojeni! ⁹Biadujcie, smućcie się i płaczcie! Wasz śmiech niech się obróci w żałobę, a radość — w przygnębienie. ¹⁰Uniżcie się przed Panem — a On was wywyższy.

Kto sądzi brata, sądzi Prawo (4:11–12)

¹¹Nie obmawiajcie się nawzajem, bracia. Kto obmawia brata albo sądzi swego brata — obmawia Prawo i sądzi Prawo. A jeśli sądzisz Prawo, nie jesteś wykonawcą Prawa, lecz sędzią. ¹²Jeden jest Prawodawca i Sędzia — Ten, który może zbawić i zgubić. A ty kim jesteś, że sądzisz bliźniego?

Dziś albo jutro — a jesteście parą (4:13–17)

¹³Nuże teraz, wy, którzy mówicie: „Dziś albo jutro pojedziemy do tego a tego miasta, spędzimy tam rok, będziemy handlować i zarobimy” — ¹⁴wy, którzy nie wiecie, co będzie jutro! Czym jest wasze życie? Parą jesteście, która na chwilę się ukazuje, a potem znika. ¹⁵Zamiast tego powinniście mówić: „Jeśli Pan zechce, będziemy żyć i zrobimy to lub owo”. ¹⁶Teraz zaś chlubicie się w swoich przechwałkach. Każda taka chluba jest zła. ¹⁷Kto więc umie czynić dobro, a nie czyni — temu jest to grzechem.

Nuże, bogacze (5:1–6)

5¹Nuże teraz, bogacze! Płaczcie, zawodząc nad nieszczęściami, które na was nadchodzą. ²Wasze bogactwo zgniło, a wasze szaty stały się pastwą moli; ³wasze złoto i srebro zardzewiało, a ich rdza będzie świadectwem przeciw wam i pożre wasze ciała jak ogień. Nagromadziliście skarb w dniach ostatecznych! ⁴Oto zapłata robotników, którzy żęli wasze pola — zatrzymana przez was — krzyczy, a wołania żniwiarzy doszły do uszu Pana Zastępów. ⁵Żyliście na ziemi w zbytku i rozkoszach — utuczyliście wasze serca w dniu rzezi. ⁶Skazaliście, zabiliście sprawiedliwego. Czy nie sprzeciwia się wam?

Cierpliwość aż do przyjścia Pana (5:7–12)

⁷Bądźcie więc cierpliwi, bracia, aż do przyjścia Pana. Oto rolnik wyczekuje cennego owocu ziemi, cierpliwy przy nim, aż otrzyma deszcz wczesny i późny. ⁸Bądźcie cierpliwi i wy, umocnijcie wasze serca — bo przyjście Pana się przybliżyło. ⁹Nie wzdychajcie przeciw sobie nawzajem, bracia, abyście nie zostali osądzeni — oto Sędzia stoi przed drzwiami. ¹⁰Za wzór znoszenia zła i cierpliwości weźcie, bracia, proroków, którzy mówili w imieniu Pana. ¹¹Oto błogosławimy tych, którzy wytrwali. O wytrwałości Hioba słyszeliście i cel Pana zobaczyliście — bo Pan jest wielce miłosierny i litościwy. ¹²A przede wszystkim, bracia moi, nie przysięgajcie — ani na niebo, ani na ziemię, ani żadną inną przysięgą. Niech wasze „tak” będzie tak, a „nie” — nie, abyście nie wpadli pod sąd.

Modlitwa wiary (5:13–18)

¹³Cierpi ktoś wśród was? Niech się modli. Jest ktoś dobrej myśli? Niech śpiewa. ¹⁴Choruje ktoś wśród was? Niech przywoła starszych kościoła i niech się modlą nad nim, namaściwszy go oliwą w imię Pana. ¹⁵A modlitwa wiary wybawi chorego i Pan go podniesie; a jeśliby popełnił grzechy, będzie mu odpuszczone. ¹⁶Wyznawajcie więc jedni drugim grzechy i módlcie się za siebie nawzajem, abyście zostali uzdrowieni. Wiele może modlitwa sprawiedliwego — działająca. ¹⁷Eliasz był człowiekiem doznającym tego co my — a modlitwą pomodlił się, żeby nie padało, i nie padało na ziemię trzy lata i sześć miesięcy; ¹⁸i znów się pomodlił — a niebo dało deszcz i ziemia wydała swój owoc.

Zawrócić błądzącego (5:19–20)

¹⁹Bracia moi, jeśli ktoś wśród was zbłądzi od prawdy, a ktoś go zawróci — ²⁰niech wie, że ten, kto zawrócił grzesznika z jego błędnej drogi, wybawi jego duszę od śmierci i zakryje mnóstwo grzechów.

Adres (1:1)

Ἰάκωβος θεοῦ καὶ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ δοῦλος ταῖς δώδεκα φυλαῖς ταῖς ἐν τῇ διασπορᾷ χαίρειν.

1¹Jakub, sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa — dwunastu pokoleniom w rozproszeniu: pozdrowienie.

Próby i mądrość z góry (1:2–8)

Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου, ⌜ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε⌝ ποικίλοις,

Πᾶσαν χαρὰν ἡγήσασθε, ἀδελφοί μου,

⌜ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε⌝ ποικίλοις,

²Za samą radość poczytujcie, moi bracia, kiedy wpadacie w rozmaite próby,

⌜γινώσκοντες ⌜ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονήν⌝⌝·

⌜γινώσκοντες

⌜ὅτι τὸ δοκίμιον ὑμῶν τῆς πίστεως κατεργάζεται ὑπομονήν⌝⌝·

³wiedząc, że wypróbowanie waszej wiary wypracowuje wytrwałość.

ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω, ⌜ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι, ⌜ἐν μηδενὶ λειπόμενοι⌝⌝.

ἡ δὲ ὑπομονὴ ἔργον τέλειον ἐχέτω,

⌜ἵνα ἦτε τέλειοι καὶ ὁλόκληροι,

⌜ἐν μηδενὶ λειπόμενοι⌝⌝.

⁴A wytrwałość niech ma dzieło pełne, abyście byli pełni i nienaruszeni — w niczym nie mając braku.

Εἰ δέ τις ὑμῶν λείπεται σοφίας, αἰτείτω παρὰ τοῦ ⌜διδόντος θεοῦ πᾶσιν ἁπλῶς καὶ ⸀μὴ ὀνειδίζοντος⌝, καὶ δοθήσεται αὐτῷ·

Εἰ δέ τις ὑμῶν λείπεται σοφίας,

αἰτείτω παρὰ τοῦ

⌜διδόντος

θεοῦ

πᾶσιν ἁπλῶς

καὶ ⸀μὴ ὀνειδίζοντος⌝,

καὶ δοθήσεται αὐτῷ·

⁵A jeśli komuś z was brakuje mądrości, niech prosi Boga, który daje wszystkim szczerze i nie wypomina — a będzie mu dane.

αἰτείτω δὲ ἐν πίστει, ⌜μηδὲν διακρινόμενος⌝, ⌜ὁ γὰρ διακρινόμενος⌝ ἔοικεν κλύδωνι θαλάσσης ἀνεμιζομένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ·

αἰτείτω δὲ ἐν πίστει,

⌜μηδὲν διακρινόμενος⌝,

⌜ὁ γὰρ διακρινόμενος⌝

ἔοικεν κλύδωνι θαλάσσης ἀνεμιζομένῳ καὶ ῥιπιζομένῳ·

⁶Niech zaś prosi z wiarą, w niczym nie wątpiąc; bo kto wątpi, podobny jest do fali morskiej — gnanej wiatrem i miotanej.

μὴ γὰρ οἰέσθω ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος ⌜ὅτι λήμψεταί τι παρὰ τοῦ κυρίου⌝

μὴ γὰρ οἰέσθω ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος

⌜ὅτι λήμψεταί τι παρὰ τοῦ κυρίου⌝

⁷Niech taki człowiek nie sądzi, że otrzyma coś od Pana —

ἀνὴρ δίψυχος, ἀκατάστατος ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ.

⁸człowiek rozdwojony, niestały na wszystkich swoich drogach.

Ubogi i bogaty (1:9–11)

Καυχάσθω δὲ ὁ ἀδελφὸς ὁ ταπεινὸς ἐν τῷ ὕψει αὐτοῦ,

⁹Niech zaś chlubi się brat poniżony — swoim wywyższeniem,

ὁ δὲ πλούσιος ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ, ⌜ὅτι ⌜ὡς ἄνθος χόρτου⌝ παρελεύσεται⌝.

ὁ δὲ πλούσιος ἐν τῇ ταπεινώσει αὐτοῦ,

⌜ὅτι ⌜ὡς ἄνθος χόρτου⌝

παρελεύσεται⌝.

¹⁰a bogaty — swoim poniżeniem, bo przeminie jak kwiat trawy.

ἀνέτειλεν γὰρ ὁ ἥλιος σὺν τῷ καύσωνι καὶ ἐξήρανεν τὸν χόρτον, καὶ τὸ ἄνθος αὐτοῦ ἐξέπεσεν καὶ ἡ εὐπρέπεια τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἀπώλετο· οὕτως καὶ ὁ πλούσιος ἐν ταῖς πορείαις αὐτοῦ μαρανθήσεται.

ἀνέτειλεν γὰρ ὁ ἥλιος σὺν τῷ καύσωνι

καὶ ἐξήρανεν τὸν χόρτον,

καὶ τὸ ἄνθος αὐτοῦ ἐξέπεσεν

καὶ ἡ εὐπρέπεια τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἀπώλετο·

οὕτως καὶ ὁ πλούσιος ἐν ταῖς πορείαις αὐτοῦ μαρανθήσεται.

¹¹Wzeszło bowiem słońce ze spiekotą i wysuszyło trawę: jej kwiat opadł i zginęło piękno jego oblicza — tak i bogaty zwiędnie w swoich przedsięwzięciach.

Od próby do pokusy — dwa porody (1:12–18)

Μακάριος ἀνὴρ ⌜ὃς ὑπομένει πειρασμόν⌝, ⌜ὅτι ⌜δόκιμος γενόμενος⌝ λήμψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς, ⌜ὃν ⸀ἐπηγγείλατο ⌜τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝⌝.

Μακάριος ἀνὴρ

⌜ὃς ὑπομένει πειρασμόν⌝,

⌜ὅτι ⌜δόκιμος γενόμενος⌝

λήμψεται τὸν στέφανον τῆς ζωῆς,

⌜ὃν ⸀ἐπηγγείλατο

⌜τοῖς

ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝⌝.

¹²Błogosławiony mąż, który wytrzymuje próbę, bo wypróbowany otrzyma wieniec życia, obiecany tym, którzy Go miłują.

μηδεὶς πειραζόμενος λεγέτω ⌜ὅτι Ἀπὸ θεοῦ πειράζομαι⌝· ὁ γὰρ θεὸς ἀπείραστός ἐστιν κακῶν, πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα.

μηδεὶς πειραζόμενος λεγέτω

⌜ὅτι Ἀπὸ θεοῦ πειράζομαι⌝·

ὁ γὰρ θεὸς ἀπείραστός ἐστιν κακῶν,

πειράζει δὲ αὐτὸς οὐδένα.

¹³Niech nikt, gdy jest kuszony, nie mówi: «Przez Boga jestem kuszony». Bóg bowiem nie może być kuszony przez zło — ani sam nikogo nie kusi.

ἕκαστος δὲ πειράζεται ⌜ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος⌝·

ἕκαστος δὲ πειράζεται

⌜ὑπὸ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐξελκόμενος καὶ δελεαζόμενος⌝·

¹⁴Każdy zaś jest kuszony przez własne pożądanie — wywlekany i nęcony;

εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν, ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον.

εἶτα ἡ ἐπιθυμία συλλαβοῦσα τίκτει ἁμαρτίαν,

ἡ δὲ ἁμαρτία ἀποτελεσθεῖσα ἀποκύει θάνατον.

¹⁵potem pożądanie, gdy pocznie, rodzi grzech, a grzech, gdy dojrzeje, wydaje na świat śmierć.

μὴ πλανᾶσθε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί.

¹⁶Nie dajcie się zwodzić, moi umiłowani bracia.

Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστιν, ⌜καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων, ⌜παρʼ ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγὴ ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα⌝⌝.

Πᾶσα δόσις ἀγαθὴ καὶ πᾶν δώρημα τέλειον ἄνωθέν ἐστιν,

⌜καταβαῖνον ἀπὸ τοῦ πατρὸς τῶν φώτων,

⌜παρʼ ᾧ οὐκ ἔνι παραλλαγὴ ἢ τροπῆς ἀποσκίασμα⌝⌝.

¹⁷Każde dobre obdarowanie i każdy dar pełny jest z góry — zstępuje od Ojca świateł, u którego nie ma zmienności ani cienia rzucanego przez obrót.

βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς λόγῳ ἀληθείας, εἰς ⌜τὸ εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων⌝.

βουληθεὶς ἀπεκύησεν ἡμᾶς λόγῳ ἀληθείας, εἰς

⌜τὸ

εἶναι ἡμᾶς ἀπαρχήν τινα τῶν αὐτοῦ κτισμάτων⌝.

¹⁸Z własnej woli wydał nas na świat słowem prawdy, abyśmy byli jakby pierwocinami Jego stworzeń.

Słowo i lustro (1:19–25)

⸀Ἴστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί. ἔστω ⸀δὲ πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς ⌜τὸ ἀκοῦσαι⌝, βραδὺς εἰς ⌜τὸ λαλῆσαι⌝, βραδὺς εἰς ὀργήν,

⸀Ἴστε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί.

ἔστω ⸀δὲ πᾶς ἄνθρωπος ταχὺς εἰς

⌜τὸ ἀκοῦσαι⌝,

βραδὺς εἰς

⌜τὸ λαλῆσαι⌝,

βραδὺς εἰς ὀργήν,

¹⁹Wiedzcie to, moi umiłowani bracia: niech każdy człowiek będzie szybki do słuchania, powolny do mówienia, powolny do gniewu.

ὀργὴ γὰρ ἀνδρὸς δικαιοσύνην θεοῦ ⸂οὐκ ἐργάζεται⸃.

²⁰Bo gniew człowieka sprawiedliwości Bożej nie wykonuje.

διὸ ⌜ἀποθέμενοι πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ περισσείαν κακίας⌝ ἐν πραΰτητι δέξασθε τὸν ἔμφυτον λόγον ⌜τὸν δυνάμενον ⌜σῶσαι τὰς ψυχὰς ὑμῶν⌝⌝.

διὸ ⌜ἀποθέμενοι πᾶσαν ῥυπαρίαν καὶ περισσείαν κακίας⌝

ἐν πραΰτητι δέξασθε τὸν ἔμφυτον λόγον

⌜τὸν

δυνάμενον

⌜σῶσαι τὰς ψυχὰς ὑμῶν⌝⌝.

²¹Dlatego odłóżcie wszelki brud i nadmiar zła, a w łagodności przyjmijcie wszczepione słowo, które może zbawić wasze dusze.

Γίνεσθε δὲ ποιηταὶ λόγου καὶ μὴ ⸂ἀκροαταὶ μόνον⸃ ⌜παραλογιζόμενοι ἑαυτούς⌝.

Γίνεσθε δὲ ποιηταὶ λόγου

καὶ μὴ ⸂ἀκροαταὶ μόνον⸃

⌜παραλογιζόμενοι ἑαυτούς⌝.

²²Bądźcie zaś wykonawcami słowa, a nie tylko słuchaczami — oszukującymi samych siebie.

ὅτι ⌜εἴ τις ἀκροατὴς λόγου ἐστὶν καὶ οὐ ποιητής⌝, οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ ⌜κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἐν ἐσόπτρῳ⌝,

ὅτι ⌜εἴ τις ἀκροατὴς λόγου ἐστὶν

καὶ οὐ ποιητής⌝,

οὗτος ἔοικεν ἀνδρὶ

⌜κατανοοῦντι τὸ πρόσωπον τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἐν ἐσόπτρῳ⌝,

²³Bo jeśli ktoś jest słuchaczem słowa, a nie wykonawcą, ten podobny jest do człowieka, który przygląda się w lustrze twarzy, z którą się urodził:

κατενόησεν ⌜γὰρ ἑαυτὸν καὶ ἀπελήλυθεν καὶ εὐθέως ἐπελάθετο ⌜ὁποῖος ἦν⌝⌝.

κατενόησεν ⌜γὰρ ἑαυτὸν

καὶ ἀπελήλυθεν καὶ

εὐθέως ἐπελάθετο

⌜ὁποῖος ἦν⌝⌝.

²⁴przyjrzał się sobie, odszedł — i zaraz zapomniał, jaki był.

⌜ὁ δὲ παρακύψας εἰς νόμον τέλειον τὸν τῆς ἐλευθερίας καὶ παραμείνας, ⸀οὐκ ἀκροατὴς ἐπιλησμονῆς ⌜γενόμενος ἀλλὰ ποιητὴς ἔργου⌝⌝, οὗτος μακάριος ἐν τῇ ποιήσει αὐτοῦ ἔσται.

⌜ὁ δὲ

παρακύψας εἰς νόμον τέλειον τὸν τῆς ἐλευθερίας

καὶ παραμείνας,

⸀οὐκ ἀκροατὴς ἐπιλησμονῆς ⌜γενόμενος ἀλλὰ ποιητὴς ἔργου⌝⌝,

οὗτος μακάριος ἐν τῇ ποιήσει αὐτοῦ ἔσται.

²⁵Kto zaś pochylił się nad pełnym prawem — prawem wolności — i przy nim pozostał, ten nie jest słuchaczem, który zapomina, ale wykonawcą dzieła: będzie błogosławiony w swoim działaniu.

Pobożność czysta (1:26–27)

⌜Εἴ τις δοκεῖ ⌜θρησκὸς ⸀εἶναι⌝ μὴ χαλιναγωγῶν γλῶσσαν ⸀αὐτοῦ ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίαν ⸀αὐτοῦ⌝, τούτου μάταιος ἡ θρησκεία.

⌜Εἴ τις δοκεῖ

⌜θρησκὸς ⸀εἶναι⌝

μὴ

χαλιναγωγῶν γλῶσσαν ⸀αὐτοῦ

ἀλλὰ ἀπατῶν καρδίαν ⸀αὐτοῦ⌝,

τούτου μάταιος ἡ θρησκεία.

²⁶Jeśli ktoś uważa się za pobożnego, a nie trzyma swojego języka na wodzy, lecz oszukuje własne serce — tego pobożność jest pusta.

θρησκεία καθαρὰ καὶ ἀμίαντος παρὰ ⸀τῷ θεῷ καὶ πατρὶ αὕτη ἐστίν, ἐπισκέπτεσθαι ὀρφανοὺς καὶ χήρας ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν, ἄσπιλον ἑαυτὸν τηρεῖν ἀπὸ τοῦ κόσμου.

θρησκεία καθαρὰ καὶ ἀμίαντος παρὰ ⸀τῷ θεῷ καὶ πατρὶ αὕτη ἐστίν,

ἐπισκέπτεσθαι ὀρφανοὺς καὶ χήρας ἐν τῇ θλίψει αὐτῶν,

ἄσπιλον ἑαυτὸν τηρεῖν ἀπὸ τοῦ κόσμου.

²⁷Pobożność czysta i nieskalana przed Bogiem i Ojcem jest taka: odwiedzać sieroty i wdowy w ich ucisku, siebie samego zachowywać niesplamionym przez świat.

Złoty pierścień w zgromadzeniu (2:1–7)

Ἀδελφοί μου, μὴ ἐν προσωπολημψίαις ἔχετε τὴν πίστιν τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ τῆς δόξης;

2¹Bracia moi, nie ze względami na osoby miejcie wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa — Pana chwały.

ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ ⸀εἰς συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσοδακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ, εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς ἐν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι,

ἐὰν γὰρ εἰσέλθῃ ⸀εἰς συναγωγὴν ὑμῶν ἀνὴρ χρυσοδακτύλιος ἐν ἐσθῆτι λαμπρᾷ,

εἰσέλθῃ δὲ καὶ πτωχὸς ἐν ῥυπαρᾷ ἐσθῆτι,

²Bo jeśli do waszego zgromadzenia wejdzie człowiek ze złotym pierścieniem, w lśniącej szacie, a wejdzie i ubogi, w brudnej szacie,

⸂ἐπιβλέψητε δὲ⸃ ἐπὶ ⌜τὸν φοροῦντα τὴν ἐσθῆτα τὴν λαμπρὰν⌝ καὶ ⸀εἴπητε· ⌜Σὺ κάθου ὧδε καλῶς⌝, καὶ τῷ πτωχῷ εἴπητε· ⌜Σὺ στῆθι ⸂ἢ κάθου ἐκεῖ⸃ ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου⌝,

⸂ἐπιβλέψητε δὲ⸃ ἐπὶ

⌜τὸν

φοροῦντα τὴν ἐσθῆτα τὴν λαμπρὰν⌝

καὶ ⸀εἴπητε·

⌜Σὺ κάθου ὧδε καλῶς⌝,

καὶ τῷ πτωχῷ εἴπητε·

⌜Σὺ στῆθι

⸂ἢ κάθου ἐκεῖ⸃ ὑπὸ τὸ ὑποπόδιόν μου⌝,

³i spojrzycie na tego, który nosi lśniącą szatę, i powiecie: „Ty usiądź tu, wygodnie”, a ubogiemu powiecie: „Ty stań tam” — albo: „Usiądź pod moim podnóżkiem”,

⸀οὐ διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς καὶ ἐγένεσθε κριταὶ διαλογισμῶν πονηρῶν;

⸀οὐ

διεκρίθητε ἐν ἑαυτοῖς

καὶ ἐγένεσθε κριταὶ διαλογισμῶν πονηρῶν;

⁴czy nie porobiliście różnic między sobą i nie staliście się sędziami złych rozważań?

ἀκούσατε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί. οὐχ ὁ θεὸς ἐξελέξατο τοὺς πτωχοὺς ⸂τῷ κόσμῳ⸃ πλουσίους ἐν πίστει καὶ κληρονόμους τῆς βασιλείας ⌜ἧς ἐπηγγείλατο ⌜τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝;

ἀκούσατε, ἀδελφοί μου ἀγαπητοί.

οὐχ

ὁ θεὸς ἐξελέξατο τοὺς πτωχοὺς ⸂τῷ κόσμῳ⸃ πλουσίους ἐν πίστει καὶ κληρονόμους τῆς βασιλείας

⌜ἧς ἐπηγγείλατο

⌜τοῖς

ἀγαπῶσιν αὐτόν⌝⌝;

⁵Posłuchajcie, bracia moi umiłowani! Czy Bóg nie wybrał ubogich w oczach świata, aby byli bogaci w wierze i dziedzicami królestwa, które obiecał tym, którzy Go miłują?

ὑμεῖς δὲ ἠτιμάσατε τὸν πτωχόν. οὐχ οἱ πλούσιοι καταδυναστεύουσιν ὑμῶν, καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν ὑμᾶς εἰς κριτήρια;

ὑμεῖς δὲ ἠτιμάσατε τὸν πτωχόν.

οὐχ

οἱ πλούσιοι καταδυναστεύουσιν ὑμῶν,

καὶ αὐτοὶ ἕλκουσιν ὑμᾶς εἰς κριτήρια;

⁶Wy zaś znieważyliście ubogiego! Czy to nie bogaci was ciemiężą? Czy nie oni ciągną was do sądów?

οὐκ αὐτοὶ βλασφημοῦσιν τὸ καλὸν ὄνομα ⌜τὸ ἐπικληθὲν ἐφʼ ὑμᾶς⌝;

οὐκ

αὐτοὶ βλασφημοῦσιν τὸ καλὸν ὄνομα

⌜τὸ

ἐπικληθὲν ἐφʼ ὑμᾶς⌝;

⁷Czy nie oni bluźnią przeciw temu dobremu imieniu, które wezwano nad wami?

Prawo królewskie i miłosierdzie (2:8–13)

⌜Εἰ μέντοι νόμον τελεῖτε βασιλικὸν κατὰ τὴν γραφήν ⌜Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ⌜ὡς σεαυτόν⌝⌝⌝, καλῶς ποιεῖτε·

⌜Εἰ μέντοι νόμον τελεῖτε βασιλικὸν κατὰ τὴν γραφήν

⌜Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου

⌜ὡς σεαυτόν⌝⌝⌝,

καλῶς ποιεῖτε·

⁸Jeśli jednak spełniacie prawo królewskie według Pisma: „Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego” — dobrze czynicie.

⌜εἰ δὲ προσωπολημπτεῖτε⌝, ἁμαρτίαν ἐργάζεσθε, ⌜ἐλεγχόμενοι ὑπὸ τοῦ νόμου ⌜ὡς παραβάται⌝⌝.

⌜εἰ δὲ προσωπολημπτεῖτε⌝,

ἁμαρτίαν ἐργάζεσθε,

⌜ἐλεγχόμενοι ὑπὸ τοῦ νόμου

⌜ὡς παραβάται⌝⌝.

⁹Jeśli zaś bierzecie wzgląd na osoby — grzech wykonujecie, a Prawo dowodzi wam winy jako przestępcom.

⌜ὅστις γὰρ ὅλον τὸν νόμον ⸂τηρήσῃ, πταίσῃ⸃ δὲ ἐν ἑνί⌝, γέγονεν πάντων ἔνοχος.

⌜ὅστις γὰρ ὅλον τὸν νόμον ⸂τηρήσῃ,

πταίσῃ⸃ δὲ ἐν ἑνί⌝,

γέγονεν πάντων ἔνοχος.

¹⁰Bo kto by całe Prawo zachował, a potknął się w jednym — stał się winny wszystkiego.

⌜ὁ γὰρ εἰπών· ⌜Μὴ ⸀μοιχεύσῃς⌝⌝ εἶπεν καί· ⌜Μὴ ⸀φονεύσῃς⌝· ⌜εἰ δὲ οὐ ⸂μοιχεύεις φονεύεις⌝⸃ δέ, γέγονας παραβάτης νόμου.

⌜ὁ γὰρ

εἰπών·

⌜Μὴ ⸀μοιχεύσῃς⌝⌝

εἶπεν καί·

⌜Μὴ ⸀φονεύσῃς⌝·

⌜εἰ δὲ οὐ ⸂μοιχεύεις

φονεύεις⌝⸃ δέ,

γέγονας παραβάτης νόμου.

¹¹Bo Ten, który powiedział: „Nie cudzołóż”, powiedział też: „Nie zabijaj”. Jeśli więc nie cudzołożysz, ale zabijasz — stałeś się przestępcą Prawa.

οὕτως λαλεῖτε καὶ οὕτως ποιεῖτε ὡς ⌜διὰ νόμου ἐλευθερίας μέλλοντες κρίνεσθαι⌝.

οὕτως λαλεῖτε

καὶ οὕτως ποιεῖτε

ὡς ⌜διὰ νόμου ἐλευθερίας

μέλλοντες

κρίνεσθαι⌝.

¹²Tak mówcie i tak czyńcie — jak ci, którzy mają być sądzeni przez prawo wolności.

ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος ⌜τῷ μὴ ποιήσαντι ἔλεος⌝· κατακαυχᾶται ⸀ἔλεος κρίσεως.

ἡ γὰρ κρίσις ἀνέλεος

⌜τῷ

μὴ ποιήσαντι ἔλεος⌝·

κατακαυχᾶται ⸀ἔλεος κρίσεως.

¹³Bo sąd bez miłosierdzia — dla tego, kto miłosierdzia nie uczynił. Miłosierdzie tryumfuje nad sądem.

Wiara bez uczynków? (2:14–19)

⸀Τί ὄφελος, ἀδελφοί μου, ⌜ἐὰν ⌜πίστιν λέγῃ τις ἔχειν⌝ ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ⌝; μὴ δύναται ἡ πίστις ⌜σῶσαι αὐτόν⌝;

⸀Τί ὄφελος, ἀδελφοί μου,

⌜ἐὰν ⌜πίστιν

λέγῃ τις

ἔχειν⌝

ἔργα δὲ μὴ ἔχῃ⌝;

μὴ

δύναται ἡ πίστις

⌜σῶσαι αὐτόν⌝;

¹⁴Jaki z tego pożytek, bracia moi, jeśli ktoś mówi, że ma wiarę, a uczynków nie ma? Czy ta wiara może go zbawić?

⸀ἐὰν ἀδελφὸς ἢ ἀδελφὴ γυμνοὶ ὑπάρχωσιν καὶ ⸀λειπόμενοι τῆς ἐφημέρου τροφῆς,

⸀ἐὰν ἀδελφὸς ἢ ἀδελφὴ γυμνοὶ ὑπάρχωσιν

καὶ ⸀λειπόμενοι τῆς ἐφημέρου τροφῆς,

¹⁵Jeśli brat albo siostra są nadzy i brak im pokarmu na dany dzień,

εἴπῃ δέ τις αὐτοῖς ἐξ ὑμῶν· Ὑπάγετε ἐν εἰρήνῃ, θερμαίνεσθε καὶ χορτάζεσθε, μὴ δῶτε δὲ αὐτοῖς τὰ ἐπιτήδεια τοῦ σώματος, τί ὄφελος;

εἴπῃ δέ τις αὐτοῖς ἐξ ὑμῶν·

Ὑπάγετε ἐν εἰρήνῃ,

θερμαίνεσθε καὶ χορτάζεσθε,

μὴ δῶτε δὲ αὐτοῖς τὰ ἐπιτήδεια τοῦ σώματος,

τί ὄφελος;

¹⁶a ktoś z was powie im: „Idźcie w pokoju, ogrzejcie się i najedzcie do syta”, lecz nie dacie im tego, czego potrzebuje ciało — jaki z tego pożytek?

οὕτως καὶ ἡ πίστις, ⌜ἐὰν μὴ ⸂ἔχῃ ἔργα⌝⸃, νεκρά ἐστιν καθʼ ἑαυτήν.

οὕτως καὶ ἡ πίστις,

⌜ἐὰν μὴ ⸂ἔχῃ ἔργα⌝⸃,

νεκρά ἐστιν καθʼ ἑαυτήν.

¹⁷Tak i wiara: jeśli nie ma uczynków, martwa jest — sama w sobie.

Ἀλλʼ ἐρεῖ τις· Σὺ πίστιν ἔχεις κἀγὼ ἔργα ἔχω. δεῖξόν μοι τὴν πίστιν σου ⸀χωρὶς τῶν ⸀ἔργων, ⌜κἀγώ ⸂σοι δείξω⸃ ἐκ τῶν ἔργων μου τὴν ⸀πίστιν⌝.

Ἀλλʼ ἐρεῖ τις·

Σὺ πίστιν ἔχεις

κἀγὼ ἔργα ἔχω.

δεῖξόν μοι τὴν πίστιν σου ⸀χωρὶς τῶν ⸀ἔργων,

⌜κἀγώ ⸂σοι δείξω⸃ ἐκ τῶν ἔργων μου τὴν ⸀πίστιν⌝.

¹⁸Ale ktoś powie: „Ty masz wiarę, a ja mam uczynki”. Pokaż mi swoją wiarę bez uczynków, a ja ci pokażę wiarę z moich uczynków.

σὺ πιστεύεις ⌜ὅτι ⸂εἷς ἐστιν ὁ θεός⌝⸃; καλῶς ποιεῖς· καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσιν καὶ φρίσσουσιν.

σὺ πιστεύεις

⌜ὅτι ⸂εἷς ἐστιν ὁ θεός⌝⸃;

καλῶς ποιεῖς·

καὶ τὰ δαιμόνια πιστεύουσιν

καὶ φρίσσουσιν.

¹⁹Ty wierzysz, że jeden jest Bóg? Dobrze czynisz. Demony też wierzą — i drżą.

Abraham i Rachab (2:20–26)

θέλεις δὲ ⌜γνῶναι, ὦ ἄνθρωπε κενέ, ⌜ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων ⸀ἀργή ἐστιν⌝⌝;

θέλεις δὲ

⌜γνῶναι,

ὦ ἄνθρωπε κενέ,

⌜ὅτι ἡ πίστις χωρὶς τῶν ἔργων ⸀ἀργή ἐστιν⌝⌝;

²⁰A chcesz się przekonać, pusty człowieku, że wiara bez uczynków jest bezczynna?

Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη, ⌜ἀνενέγκας Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον⌝;

Ἀβραὰμ ὁ πατὴρ ἡμῶν οὐκ

ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη,

⌜ἀνενέγκας Ἰσαὰκ τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον⌝;

²¹Czy Abraham, nasz ojciec, nie z uczynków został uznany za sprawiedliwego, gdy złożył Izaaka, swego syna, na ołtarzu?

βλέπεις ὅτι ἡ πίστις συνήργει τοῖς ἔργοις αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ἔργων ἡ πίστις ἐτελειώθη,

βλέπεις

ὅτι ἡ πίστις συνήργει τοῖς ἔργοις αὐτοῦ

καὶ ἐκ τῶν ἔργων ἡ πίστις ἐτελειώθη,

²²Widzisz, że wiara współdziałała z jego uczynkami i z uczynków wiara stała się pełna,

καὶ ἐπληρώθη ἡ γραφὴ ⌜ἡ λέγουσα· Ἐπίστευσεν ⌜δὲ Ἀβραὰμ τῷ θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην⌝⌝, καὶ φίλος θεοῦ ἐκλήθη.

καὶ ἐπληρώθη ἡ γραφὴ

⌜ἡ

λέγουσα·

Ἐπίστευσεν ⌜δὲ Ἀβραὰμ τῷ θεῷ,

καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην⌝⌝,

καὶ φίλος θεοῦ ἐκλήθη.

²³I wypełniło się Pismo, które mówi: „Uwierzył Abraham Bogu i policzono mu to za sprawiedliwość” — i przyjacielem Boga został nazwany.

⸀ὁρᾶτε ⌜ὅτι ἐξ ἔργων δικαιοῦται ἄνθρωπος καὶ οὐκ ἐκ πίστεως μόνον⌝.

⸀ὁρᾶτε

⌜ὅτι ἐξ ἔργων δικαιοῦται ἄνθρωπος

καὶ οὐκ ἐκ πίστεως μόνον⌝.

²⁴Widzicie, że z uczynków człowiek zostaje uznany za sprawiedliwego, a nie z samej tylko wiary.

ὁμοίως δὲ καὶ Ῥαὰβ ἡ πόρνη οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη, ⌜ὑποδεξαμένη τοὺς ἀγγέλους καὶ ἑτέρᾳ ὁδῷ ἐκβαλοῦσα⌝;

ὁμοίως δὲ καὶ Ῥαὰβ ἡ πόρνη οὐκ ἐξ ἔργων ἐδικαιώθη,

⌜ὑποδεξαμένη τοὺς ἀγγέλους

καὶ ἑτέρᾳ ὁδῷ ἐκβαλοῦσα⌝;

²⁵Podobnie i Rachab, nierządnica — czy nie z uczynków została uznana za sprawiedliwą, gdy przyjęła wysłanników i wyprawiła ich inną drogą?

⌜ὥσπερ ⸀γὰρ τὸ σῶμα χωρὶς πνεύματος νεκρόν ἐστιν⌝, οὕτως καὶ ἡ πίστις ⸀χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν.

⌜ὥσπερ ⸀γὰρ τὸ σῶμα χωρὶς πνεύματος νεκρόν ἐστιν⌝,

οὕτως καὶ ἡ πίστις ⸀χωρὶς ἔργων νεκρά ἐστιν.

²⁶Bo jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa.

Język: wędzidło, ster, ogień (3:1–12)

Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου, ⌜εἰδότες ⌜ὅτι μεῖζον κρίμα λημψόμεθα⌝⌝·

Μὴ πολλοὶ διδάσκαλοι γίνεσθε, ἀδελφοί μου,

⌜εἰδότες

⌜ὅτι μεῖζον κρίμα λημψόμεθα⌝⌝·

3¹Niech niewielu z was staje się nauczycielami, bracia moi — wiedząc, że otrzymamy surowszy wyrok.

πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες. ⌜εἴ τις ἐν λόγῳ οὐ πταίει⌝, οὗτος τέλειος ἀνήρ, ⌜δυνατὸς χαλιναγωγῆσαι καὶ ὅλον τὸ σῶμα⌝.

πολλὰ γὰρ πταίομεν ἅπαντες.

⌜εἴ τις ἐν λόγῳ οὐ πταίει⌝,

οὗτος τέλειος ἀνήρ,

⌜δυνατὸς

χαλιναγωγῆσαι καὶ ὅλον τὸ σῶμα⌝.

²Bo wszyscy w wielu sprawach się potykamy. Jeśli ktoś w słowie się nie potyka, ten jest mężem pełnym, zdolnym utrzymać na wodzy i całe ciało.

⌜⸂εἰ δὲ⸃ τῶν ἵππων τοὺς χαλινοὺς εἰς τὰ στόματα βάλλομεν ⸀εἰς ⌜τὸ πείθεσθαι αὐτοὺς ἡμῖν⌝⌝, καὶ ὅλον τὸ σῶμα αὐτῶν μετάγομεν.

⌜⸂εἰ δὲ⸃ τῶν ἵππων τοὺς χαλινοὺς εἰς τὰ στόματα βάλλομεν ⸀εἰς

⌜τὸ

πείθεσθαι αὐτοὺς ἡμῖν⌝⌝,

καὶ ὅλον τὸ σῶμα αὐτῶν μετάγομεν.

³A jeśli koniom wkładamy wędzidła w pyski, żeby nam były posłuszne, to kierujemy i całym ich ciałem.

ἰδοὺ καὶ τὰ πλοῖα, ⌜τηλικαῦτα ὄντα καὶ ὑπὸ ⸂ἀνέμων σκληρῶν⸃ ἐλαυνόμενα⌝, μετάγεται ὑπὸ ἐλαχίστου πηδαλίου ⌜ὅπου ⸂ἡ ὁρμὴ ⌜τοῦ εὐθύνοντος⌝ βούλεται⌝⸃·

ἰδοὺ καὶ τὰ πλοῖα,

⌜τηλικαῦτα ὄντα

καὶ ὑπὸ ⸂ἀνέμων σκληρῶν⸃ ἐλαυνόμενα⌝,

μετάγεται ὑπὸ ἐλαχίστου πηδαλίου

⌜ὅπου ⸂ἡ ὁρμὴ

⌜τοῦ εὐθύνοντος⌝

βούλεται⌝⸃·

⁴Oto i okręty: choć są tak wielkie i gnane gwałtownymi wiatrami, kieruje nimi maleńki ster — dokąd zechce poryw sternika.

οὕτως καὶ ἡ γλῶσσα μικρὸν μέλος ἐστὶν καὶ ⸂μεγάλα αὐχεῖ⸃. Ἰδοὺ ⸀ἡλίκον πῦρ ἡλίκην ὕλην ἀνάπτει·

οὕτως καὶ ἡ γλῶσσα μικρὸν μέλος ἐστὶν

καὶ ⸂μεγάλα αὐχεῖ⸃.

Ἰδοὺ ⸀ἡλίκον πῦρ ἡλίκην ὕλην ἀνάπτει·

⁵Tak i język: małym jest członkiem, a wielkimi rzeczami się chełpi. Oto jak mały ogień — jak wielki las podpala!

καὶ ἡ γλῶσσα πῦρ, ὁ κόσμος τῆς ⸀ἀδικίας ἡ γλῶσσα καθίσταται ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν, ⌜ἡ σπιλοῦσα ὅλον τὸ σῶμα καὶ φλογίζουσα τὸν τροχὸν τῆς γενέσεως καὶ φλογιζομένη ὑπὸ τῆς γεέννης⌝.

καὶ ἡ γλῶσσα πῦρ,

ὁ κόσμος τῆς ⸀ἀδικίας

ἡ γλῶσσα καθίσταται ἐν τοῖς μέλεσιν ἡμῶν,

⌜ἡ

σπιλοῦσα ὅλον τὸ σῶμα

καὶ φλογίζουσα τὸν τροχὸν τῆς γενέσεως

καὶ φλογιζομένη ὑπὸ τῆς γεέννης⌝.

⁶I język jest ogniem — światem nieprawości. Język osadza się wśród naszych członków: on plami całe ciało i podpala koło istnienia, a sam podpalany jest przez Gehennę.

πᾶσα γὰρ φύσις θηρίων τε καὶ πετεινῶν ἑρπετῶν τε καὶ ἐναλίων δαμάζεται καὶ δεδάμασται τῇ φύσει τῇ ἀνθρωπίνῃ·

⁷Bo każdą naturę — zwierząt i ptaków, gadów i stworzeń morskich — ujarzmia i ujarzmiła natura ludzka,

⌜τὴν δὲ γλῶσσαν οὐδεὶς ⸂δαμάσαι⌝ δύναται ἀνθρώπων⸃· ⸀ἀκατάστατον κακόν, μεστὴ ἰοῦ θανατηφόρου.

⌜τὴν δὲ γλῶσσαν

οὐδεὶς

⸂δαμάσαι⌝

δύναται ἀνθρώπων⸃·

⸀ἀκατάστατον κακόν, μεστὴ ἰοῦ θανατηφόρου.

⁸ale języka nikt z ludzi ujarzmić nie zdoła — zło niestałe, pełne śmiercionośnego jadu.

ἐν αὐτῇ εὐλογοῦμεν τὸν ⸀κύριον καὶ πατέρα, καὶ ἐν αὐτῇ καταρώμεθα τοὺς ἀνθρώπους ⌜τοὺς καθʼ ὁμοίωσιν θεοῦ γεγονότας⌝·

ἐν αὐτῇ εὐλογοῦμεν τὸν ⸀κύριον καὶ πατέρα,

καὶ ἐν αὐτῇ καταρώμεθα τοὺς ἀνθρώπους

⌜τοὺς

καθʼ ὁμοίωσιν θεοῦ γεγονότας⌝·

⁹Nim błogosławimy Pana i Ojca — i nim przeklinamy ludzi, uczynionych na podobieństwo Boga.

ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία καὶ κατάρα. οὐ χρή, ἀδελφοί μου, ⌜ταῦτα οὕτως γίνεσθαι⌝.

ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία καὶ κατάρα.

οὐ χρή, ἀδελφοί μου,

⌜ταῦτα οὕτως γίνεσθαι⌝.

¹⁰Z tych samych ust wychodzi błogosławieństwo i przekleństwo. Nie godzi się, bracia moi, żeby tak było.

μήτι ἡ πηγὴ ἐκ τῆς αὐτῆς ὀπῆς βρύει τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν;

μήτι

ἡ πηγὴ ἐκ τῆς αὐτῆς ὀπῆς βρύει τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν;

¹¹Czy źródło z tego samego otworu tryska słodką i gorzką wodą?

μὴ δύναται, ἀδελφοί μου, συκῆ ⌜ἐλαίας ποιῆσαι⌝ ἢ ἄμπελος σῦκα; ⸂οὔτε ἁλυκὸν⸃ γλυκὺ ποιῆσαι ὕδωρ.

μὴ

δύναται,

ἀδελφοί μου,

συκῆ

⌜ἐλαίας ποιῆσαι⌝

ἢ ἄμπελος σῦκα;

⸂οὔτε ἁλυκὸν⸃ γλυκὺ ποιῆσαι ὕδωρ.

¹²Czy może, bracia moi, figowiec rodzić oliwki albo winorośl figi? Tak i słone źródło nie da słodkiej wody.

Dwie mądrości (3:13–18)

Τίς σοφὸς καὶ ἐπιστήμων ἐν ὑμῖν; δειξάτω ἐκ τῆς καλῆς ἀναστροφῆς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πραΰτητι σοφίας.

Τίς σοφὸς καὶ ἐπιστήμων ἐν ὑμῖν;

δειξάτω ἐκ τῆς καλῆς ἀναστροφῆς τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πραΰτητι σοφίας.

¹³Kto wśród was mądry i rozumny? Niech swoim dobrym postępowaniem pokaże uczynki w łagodności mądrości.

⌜εἰ δὲ ζῆλον πικρὸν ἔχετε καὶ ἐριθείαν ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν⌝, μὴ κατακαυχᾶσθε καὶ ψεύδεσθε κατὰ τῆς ἀληθείας.

⌜εἰ δὲ ζῆλον πικρὸν ἔχετε καὶ ἐριθείαν ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν⌝,

μὴ

κατακαυχᾶσθε καὶ

ψεύδεσθε κατὰ τῆς ἀληθείας.

¹⁴Ale jeśli macie w sercu gorzką zazdrość i samolubną ambicję — nie przechwalajcie się i nie kłamcie przeciw prawdzie.

οὐκ ἔστιν αὕτη ἡ σοφία ⌜ἄνωθεν κατερχομένη⌝, ἀλλὰ ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης·

οὐκ

ἔστιν αὕτη ἡ σοφία

⌜ἄνωθεν κατερχομένη⌝,

ἀλλὰ ἐπίγειος, ψυχική, δαιμονιώδης·

¹⁵Taka mądrość nie zstępuje z góry — jest ziemska, zmysłowa, demoniczna.

ὅπου γὰρ ζῆλος καὶ ἐριθεία, ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα.

ὅπου γὰρ ζῆλος καὶ ἐριθεία,

ἐκεῖ ἀκαταστασία καὶ πᾶν φαῦλον πρᾶγμα.

¹⁶Bo gdzie zazdrość i samolubna ambicja — tam nieład i wszelka podła sprawa.

ἡ δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνή ἐστιν, ἔπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπειθής, μεστὴ ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ⸀ἀδιάκριτος, ἀνυπόκριτος·

ἡ δὲ ἄνωθεν σοφία πρῶτον μὲν ἁγνή ἐστιν,

ἔπειτα εἰρηνική, ἐπιεικής, εὐπειθής, μεστὴ ἐλέους καὶ καρπῶν ἀγαθῶν, ⸀ἀδιάκριτος, ἀνυπόκριτος·

¹⁷A mądrość z góry jest najpierw czysta, potem pokojowa, życzliwa, ustępliwa, pełna miłosierdzia i dobrych owoców, niestronnicza, nieobłudna.

καρπὸς ⸀δὲ δικαιοσύνης ἐν εἰρήνῃ σπείρεται ⌜τοῖς ποιοῦσιν εἰρήνην⌝.

καρπὸς ⸀δὲ δικαιοσύνης ἐν εἰρήνῃ σπείρεται

⌜τοῖς

ποιοῦσιν εἰρήνην⌝.

¹⁸A owoc sprawiedliwości sieje się w pokoju — dla tych, którzy pokój czynią.

Skąd wojny wśród was (4:1–10)

Πόθεν πόλεμοι καὶ ⸀πόθεν μάχαι ἐν ὑμῖν; οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν ⌜τῶν στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν⌝;

Πόθεν πόλεμοι

καὶ ⸀πόθεν μάχαι ἐν ὑμῖν;

οὐκ ἐντεῦθεν, ἐκ τῶν ἡδονῶν ὑμῶν

⌜τῶν

στρατευομένων ἐν τοῖς μέλεσιν ὑμῶν⌝;

4¹Skąd wojny i skąd walki wśród was? Czy nie stąd: z waszych rozkoszy, które prowadzą wojnę w waszych członkach?

ἐπιθυμεῖτε, καὶ οὐκ ἔχετε· φονεύετε καὶ ζηλοῦτε, καὶ οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν· μάχεσθε καὶ πολεμεῖτε. οὐκ ἔχετε διὰ ⌜τὸ μὴ αἰτεῖσθαι ὑμᾶς⌝·

ἐπιθυμεῖτε, καὶ

οὐκ ἔχετε·

φονεύετε καὶ ζηλοῦτε,

καὶ οὐ δύνασθε ἐπιτυχεῖν·

μάχεσθε καὶ πολεμεῖτε.

οὐκ ἔχετε διὰ

⌜τὸ

μὴ αἰτεῖσθαι ὑμᾶς⌝·

²Pożądacie — a nie macie. Zabijacie i zazdrościcie — a nie możecie osiągnąć. Walczycie i wojujecie. Nie macie, bo nie prosicie.

αἰτεῖτε καὶ οὐ λαμβάνετε, διότι κακῶς αἰτεῖσθε, ⌜ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὑμῶν δαπανήσητε⌝.

αἰτεῖτε καὶ

οὐ λαμβάνετε,

διότι κακῶς αἰτεῖσθε,

⌜ἵνα ἐν ταῖς ἡδοναῖς ὑμῶν δαπανήσητε⌝.

³Prosicie — a nie otrzymujecie, bo źle prosicie: po to, żeby roztrwonić na wasze rozkosze.

⸀μοιχαλίδες, οὐκ οἴδατε ⌜ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου ἔχθρα τοῦ θεοῦ ἐστιν⌝; ὃς ⌜⸀ἐὰν οὖν βουληθῇ φίλος ⌜εἶναι τοῦ κόσμου⌝⌝, ἐχθρὸς τοῦ θεοῦ καθίσταται.

⸀μοιχαλίδες, οὐκ

οἴδατε

⌜ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου ἔχθρα τοῦ θεοῦ ἐστιν⌝;

ὃς

⌜⸀ἐὰν οὖν

βουληθῇ

φίλος ⌜εἶναι τοῦ κόσμου⌝⌝,

ἐχθρὸς τοῦ θεοῦ καθίσταται.

⁴Cudzołożnice! Czy nie wiecie, że przyjaźń ze światem to wrogość wobec Boga? Kto więc chciałby być przyjacielem świata, staje się wrogiem Boga.

ἢ δοκεῖτε ⌜ὅτι κενῶς ἡ γραφὴ λέγει· ⌜Πρὸς φθόνον ἐπιποθεῖ τὸ πνεῦμα ⌜ὃ ⸀κατῴκισεν ἐν ἡμῖν⌝⌝⌝;

ἢ δοκεῖτε

⌜ὅτι κενῶς ἡ γραφὴ λέγει·

⌜Πρὸς φθόνον ἐπιποθεῖ τὸ πνεῦμα

⌜ὃ ⸀κατῴκισεν ἐν ἡμῖν⌝⌝⌝;

⁵Albo czy sądzicie, że Pismo na próżno mówi: „Zazdrośnie tęskni za duchem, którego w nas osadził”?

μείζονα δὲ δίδωσιν χάριν· διὸ λέγει· ⌜Ὁ θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται ταπεινοῖς δὲ δίδωσιν χάριν⌝.

μείζονα δὲ δίδωσιν χάριν·

διὸ λέγει·

⌜Ὁ θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται

ταπεινοῖς δὲ δίδωσιν χάριν⌝.

⁶Ale większą jeszcze daje łaskę. Dlatego mówi: „Bóg pysznym się sprzeciwia, a pokornym daje łaskę”.

ὑποτάγητε οὖν τῷ θεῷ· ἀντίστητε δὲ τῷ διαβόλῳ, καὶ φεύξεται ἀφʼ ὑμῶν·

ὑποτάγητε οὖν τῷ θεῷ·

ἀντίστητε δὲ τῷ διαβόλῳ,

καὶ φεύξεται ἀφʼ ὑμῶν·

⁷Poddajcie się więc Bogu. Przeciwstawcie się diabłu — a ucieknie od was;

ἐγγίσατε τῷ θεῷ, καὶ ⸀ἐγγιεῖ ὑμῖν. καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί, καὶ ἁγνίσατε καρδίας, δίψυχοι.

ἐγγίσατε τῷ θεῷ,

καὶ ⸀ἐγγιεῖ ὑμῖν.

καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί,

καὶ ἁγνίσατε καρδίας, δίψυχοι.

⁸zbliżcie się do Boga, a zbliży się do was. Obmyjcie ręce, grzesznicy, i oczyśćcie serca, rozdwojeni!

ταλαιπωρήσατε καὶ πενθήσατε καὶ κλαύσατε· ὁ γέλως ὑμῶν εἰς πένθος ⸀μετατραπήτω καὶ ἡ χαρὰ εἰς κατήφειαν·

ταλαιπωρήσατε καὶ πενθήσατε καὶ κλαύσατε·

ὁ γέλως ὑμῶν εἰς πένθος ⸀μετατραπήτω

καὶ ἡ χαρὰ εἰς κατήφειαν·

⁹Biadujcie, smućcie się i płaczcie! Wasz śmiech niech się obróci w żałobę, a radość — w przygnębienie.

ταπεινώθητε ἐνώπιον ⸀κυρίου, καὶ ὑψώσει ὑμᾶς.

ταπεινώθητε ἐνώπιον ⸀κυρίου,

καὶ ὑψώσει ὑμᾶς.

¹⁰Uniżcie się przed Panem — a On was wywyższy.

Kto sądzi brata, sądzi Prawo (4:11–12)

Μὴ καταλαλεῖτε ἀλλήλων, ἀδελφοί· ⌜ὁ καταλαλῶν ἀδελφοῦ ⸀ἢ κρίνων τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ⌝ καταλαλεῖ νόμου καὶ κρίνει νόμον· ⌜εἰ δὲ νόμον κρίνεις⌝, οὐκ εἶ ποιητὴς νόμου ἀλλὰ κριτής.

Μὴ καταλαλεῖτε ἀλλήλων, ἀδελφοί·

⌜ὁ

καταλαλῶν ἀδελφοῦ

⸀ἢ κρίνων τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ⌝

καταλαλεῖ νόμου

καὶ κρίνει νόμον·

⌜εἰ δὲ νόμον κρίνεις⌝,

οὐκ εἶ ποιητὴς νόμου ἀλλὰ κριτής.

¹¹Nie obmawiajcie się nawzajem, bracia. Kto obmawia brata albo sądzi swego brata — obmawia Prawo i sądzi Prawo. A jeśli sądzisz Prawo, nie jesteś wykonawcą Prawa, lecz sędzią.

εἷς ⸀ἐστιν νομοθέτης ⸂καὶ κριτής⸃, ⌜ὁ δυνάμενος σῶσαι καὶ ἀπολέσαι⌝· σὺ δὲ τίς εἶ, ⌜⸂ὁ κρίνων⸃ τὸν ⸀πλησίον⌝;

εἷς ⸀ἐστιν νομοθέτης ⸂καὶ κριτής⸃,

⌜ὁ

δυνάμενος σῶσαι καὶ ἀπολέσαι⌝·

σὺ δὲ τίς εἶ,

⌜⸂ὁ

κρίνων⸃ τὸν ⸀πλησίον⌝;

¹²Jeden jest Prawodawca i Sędzia — Ten, który może zbawić i zgubić. A ty kim jesteś, że sądzisz bliźniego?

Dziś albo jutro — a jesteście parą (4:13–17)

Ἄγε νῦν ⌜οἱ λέγοντες· ⌜Σήμερον ⸀ἢ αὔριον ⸀πορευσόμεθα εἰς τήνδε τὴν πόλιν καὶ ⸀ποιήσομεν ἐκεῖ ⸀ἐνιαυτὸν καὶ ⸀ἐμπορευσόμεθα καὶ ⸀κερδήσομεν⌝⌝·

Ἄγε νῦν

⌜οἱ

λέγοντες·

⌜Σήμερον ⸀ἢ αὔριον ⸀πορευσόμεθα εἰς τήνδε τὴν πόλιν

καὶ ⸀ποιήσομεν ἐκεῖ ⸀ἐνιαυτὸν

καὶ ⸀ἐμπορευσόμεθα καὶ ⸀κερδήσομεν⌝⌝·

¹³Nuże teraz, wy, którzy mówicie: „Dziś albo jutro pojedziemy do tego a tego miasta, spędzimy tam rok, będziemy handlować i zarobimy” —

⌜⌜οἵτινες οὐκ ἐπίστασθε ⸀τὸ τῆς αὔριον⌝ ⸀ποία ἡ ζωὴ ὑμῶν· ἀτμὶς ⌜γάρ ⸀ἐστε ⌜⸀ἡ πρὸς ὀλίγον φαινομένη, ⸀ἔπειτα καὶ ἀφανιζομένη⌝⌝⌝·

⌜⌜οἵτινες οὐκ ἐπίστασθε ⸀τὸ τῆς αὔριον⌝

⸀ποία ἡ ζωὴ ὑμῶν·

ἀτμὶς ⌜γάρ ⸀ἐστε

⌜⸀ἡ

πρὸς ὀλίγον φαινομένη,

⸀ἔπειτα καὶ ἀφανιζομένη⌝⌝⌝·

¹⁴wy, którzy nie wiecie, co będzie jutro! Czym jest wasze życie? Parą jesteście, która na chwilę się ukazuje, a potem znika.

ἀντὶ ⌜τοῦ λέγειν ὑμᾶς· ⌜⌜Ἐὰν ὁ κύριος ⸀θελήσῃ⌝, καὶ ⸀ζήσομεν καὶ ⸀ποιήσομεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο⌝⌝.

ἀντὶ

⌜τοῦ

λέγειν ὑμᾶς·

⌜⌜Ἐὰν ὁ κύριος ⸀θελήσῃ⌝,

καὶ ⸀ζήσομεν καὶ

⸀ποιήσομεν τοῦτο ἢ ἐκεῖνο⌝⌝.

¹⁵Zamiast tego powinniście mówić: „Jeśli Pan zechce, będziemy żyć i zrobimy to lub owo”.

νῦν δὲ καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν· πᾶσα καύχησις τοιαύτη πονηρά ἐστιν.

νῦν δὲ καυχᾶσθε ἐν ταῖς ἀλαζονείαις ὑμῶν·

πᾶσα καύχησις τοιαύτη πονηρά ἐστιν.

¹⁶Teraz zaś chlubicie się w swoich przechwałkach. Każda taka chluba jest zła.

εἰδότι οὖν ⌜καλὸν ποιεῖν⌝ καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν.

εἰδότι οὖν

⌜καλὸν ποιεῖν⌝

καὶ μὴ ποιοῦντι,

ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν.

¹⁷Kto więc umie czynić dobro, a nie czyni — temu jest to grzechem.

Nuże, bogacze (5:1–6)

Ἄγε νῦν οἱ πλούσιοι, κλαύσατε ⌜ὀλολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαιπωρίαις ὑμῶν ⌜ταῖς ἐπερχομέναις⌝⌝.

Ἄγε νῦν

οἱ πλούσιοι,

κλαύσατε

⌜ὀλολύζοντες ἐπὶ ταῖς ταλαιπωρίαις ὑμῶν

⌜ταῖς ἐπερχομέναις⌝⌝.

5¹Nuże teraz, bogacze! Płaczcie, zawodząc nad nieszczęściami, które na was nadchodzą.

ὁ πλοῦτος ὑμῶν σέσηπεν, καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητόβρωτα γέγονεν,

ὁ πλοῦτος ὑμῶν σέσηπεν,

καὶ τὰ ἱμάτια ὑμῶν σητόβρωτα γέγονεν,

²Wasze bogactwo zgniło, a wasze szaty stały się pastwą moli;

ὁ χρυσὸς ὑμῶν καὶ ὁ ἄργυρος κατίωται, καὶ ὁ ἰὸς αὐτῶν εἰς μαρτύριον ὑμῖν ἔσται καὶ φάγεται τὰς σάρκας ὑμῶν· ὡς πῦρ ἐθησαυρίσατε ἐν ἐσχάταις ἡμέραις.

ὁ χρυσὸς ὑμῶν καὶ ὁ ἄργυρος κατίωται,

καὶ ὁ ἰὸς αὐτῶν εἰς μαρτύριον ὑμῖν ἔσται

καὶ φάγεται τὰς σάρκας ὑμῶν· ὡς πῦρ

ἐθησαυρίσατε ἐν ἐσχάταις ἡμέραις.

³wasze złoto i srebro zardzewiało, a ich rdza będzie świadectwem przeciw wam i pożre wasze ciała jak ogień. Nagromadziliście skarb w dniach ostatecznych!

ἰδοὺ ὁ μισθὸς τῶν ἐργατῶν ⌜τῶν ἀμησάντων τὰς χώρας ὑμῶν⌝ ⌜ὁ ⸀ἀφυστερημένος ἀφʼ ὑμῶν⌝ κράζει, καὶ αἱ βοαὶ ⌜τῶν θερισάντων⌝ εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαὼθ ⸀εἰσεληλύθασιν·

ἰδοὺ

ὁ μισθὸς τῶν ἐργατῶν

⌜τῶν

ἀμησάντων τὰς χώρας ὑμῶν⌝

⌜ὁ

⸀ἀφυστερημένος ἀφʼ ὑμῶν⌝

κράζει,

καὶ αἱ βοαὶ

⌜τῶν θερισάντων⌝

εἰς τὰ ὦτα Κυρίου Σαβαὼθ ⸀εἰσεληλύθασιν·

⁴Oto zapłata robotników, którzy żęli wasze pola — zatrzymana przez was — krzyczy, a wołania żniwiarzy doszły do uszu Pana Zastępów.

ἐτρυφήσατε ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐσπαταλήσατε, ἐθρέψατε τὰς καρδίας ⸀ὑμῶν ἐν ἡμέρᾳ σφαγῆς.

ἐτρυφήσατε ἐπὶ τῆς γῆς

καὶ ἐσπαταλήσατε,

ἐθρέψατε τὰς καρδίας ⸀ὑμῶν ἐν ἡμέρᾳ σφαγῆς.

⁵Żyliście na ziemi w zbytku i rozkoszach — utuczyliście wasze serca w dniu rzezi.

κατεδικάσατε, ἐφονεύσατε τὸν δίκαιον. οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν;

κατεδικάσατε, ἐφονεύσατε τὸν δίκαιον.

οὐκ ἀντιτάσσεται ὑμῖν;

⁶Skazaliście, zabiliście sprawiedliwego. Czy nie sprzeciwia się wam?

Cierpliwość aż do przyjścia Pana (5:7–12)

Μακροθυμήσατε οὖν, ἀδελφοί, ἕως τῆς παρουσίας τοῦ κυρίου. ἰδοὺ ὁ γεωργὸς ἐκδέχεται τὸν τίμιον καρπὸν τῆς γῆς, ⌜μακροθυμῶν ἐπʼ ⸀αὐτῷ⌝ ⌜ἕως ⸀λάβῃ πρόϊμον καὶ ὄψιμον⌝.

Μακροθυμήσατε οὖν, ἀδελφοί, ἕως τῆς παρουσίας τοῦ κυρίου.

ἰδοὺ ὁ γεωργὸς ἐκδέχεται τὸν τίμιον καρπὸν τῆς γῆς,

⌜μακροθυμῶν ἐπʼ ⸀αὐτῷ⌝

⌜ἕως ⸀λάβῃ πρόϊμον καὶ ὄψιμον⌝.

⁷Bądźcie więc cierpliwi, bracia, aż do przyjścia Pana. Oto rolnik wyczekuje cennego owocu ziemi, cierpliwy przy nim, aż otrzyma deszcz wczesny i późny.

μακροθυμήσατε καὶ ὑμεῖς, ⌜στηρίξατε τὰς καρδίας ὑμῶν⌝, ⌜ὅτι ἡ παρουσία τοῦ κυρίου ἤγγικεν⌝.

μακροθυμήσατε καὶ ὑμεῖς,

⌜στηρίξατε τὰς καρδίας ὑμῶν⌝,

⌜ὅτι ἡ παρουσία τοῦ κυρίου ἤγγικεν⌝.

⁸Bądźcie cierpliwi i wy, umocnijcie wasze serca — bo przyjście Pana się przybliżyło.

μὴ στενάζετε, ⸂ἀδελφοί, κατʼ ἀλλήλων⸃, ⌜ἵνα μὴ κριθῆτε⌝· ἰδοὺ ὁ κριτὴς πρὸ τῶν θυρῶν ἕστηκεν.

μὴ στενάζετε, ⸂ἀδελφοί, κατʼ ἀλλήλων⸃,

⌜ἵνα μὴ κριθῆτε⌝·

ἰδοὺ ὁ κριτὴς πρὸ τῶν θυρῶν ἕστηκεν.

⁹Nie wzdychajcie przeciw sobie nawzajem, bracia, abyście nie zostali osądzeni — oto Sędzia stoi przed drzwiami.

ὑπόδειγμα λάβετε, ⸀ἀδελφοί, τῆς κακοπαθίας καὶ τῆς μακροθυμίας τοὺς προφήτας, ⌜οἳ ἐλάλησαν ⸀ἐν τῷ ὀνόματι κυρίου⌝.

ὑπόδειγμα λάβετε, ⸀ἀδελφοί, τῆς κακοπαθίας καὶ τῆς μακροθυμίας τοὺς προφήτας,

⌜οἳ ἐλάλησαν ⸀ἐν τῷ ὀνόματι κυρίου⌝.

¹⁰Za wzór znoszenia zła i cierpliwości weźcie, bracia, proroków, którzy mówili w imieniu Pana.

ἰδοὺ μακαρίζομεν ⌜τοὺς ⸀ὑπομείναντας⌝· τὴν ὑπομονὴν Ἰὼβ ἠκούσατε, καὶ τὸ τέλος κυρίου ⸀εἴδετε, ὅτι πολύσπλαγχνός ἐστιν ⸂ὁ κύριος⸃ καὶ οἰκτίρμων.

ἰδοὺ μακαρίζομεν

⌜τοὺς ⸀ὑπομείναντας⌝·

τὴν ὑπομονὴν Ἰὼβ ἠκούσατε,

καὶ τὸ τέλος κυρίου ⸀εἴδετε,

ὅτι

πολύσπλαγχνός ἐστιν ⸂ὁ κύριος⸃ καὶ οἰκτίρμων.

¹¹Oto błogosławimy tych, którzy wytrwali. O wytrwałości Hioba słyszeliście i cel Pana zobaczyliście — bo Pan jest wielce miłosierny i litościwy.

Πρὸ πάντων δέ, ἀδελφοί μου, μὴ ὀμνύετε, μήτε τὸν οὐρανὸν μήτε τὴν γῆν μήτε ἄλλον τινὰ ὅρκον· ἤτω δὲ ὑμῶν τὸ Ναὶ ναὶ καὶ τὸ Οὒ οὔ, ἵνα μὴ ⸂ὑπὸ κρίσιν⸃ πέσητε.

Πρὸ πάντων δέ, ἀδελφοί μου, μὴ ὀμνύετε, μήτε τὸν οὐρανὸν μήτε τὴν γῆν μήτε ἄλλον τινὰ ὅρκον·

ἤτω δὲ ὑμῶν τὸ Ναὶ ναὶ

καὶ τὸ Οὒ οὔ,

ἵνα μὴ ⸂ὑπὸ κρίσιν⸃ πέσητε.

¹²A przede wszystkim, bracia moi, nie przysięgajcie — ani na niebo, ani na ziemię, ani żadną inną przysięgą. Niech wasze „tak” będzie tak, a „nie” — nie, abyście nie wpadli pod sąd.

Modlitwa wiary (5:13–18)

Κακοπαθεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσευχέσθω· εὐθυμεῖ τις; ψαλλέτω.

Κακοπαθεῖ τις ἐν ὑμῖν;

προσευχέσθω·

εὐθυμεῖ τις; ψαλλέτω.

¹³Cierpi ktoś wśród was? Niech się modli. Jest ktoś dobrej myśli? Niech śpiewa.

ἀσθενεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας, καὶ προσευξάσθωσαν ἐπʼ αὐτὸν ⌜ἀλείψαντες ⸀αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ κυρίου⌝·

ἀσθενεῖ τις ἐν ὑμῖν;

προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας,

καὶ προσευξάσθωσαν ἐπʼ αὐτὸν

⌜ἀλείψαντες ⸀αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ κυρίου⌝·

¹⁴Choruje ktoś wśród was? Niech przywoła starszych kościoła i niech się modlą nad nim, namaściwszy go oliwą w imię Pana.

καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει ⌜τὸν κάμνοντα⌝, καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ κύριος· ⌜κἂν ἁμαρτίας ᾖ πεποιηκώς⌝, ἀφεθήσεται αὐτῷ.

καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει

⌜τὸν κάμνοντα⌝,

καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ κύριος·

⌜κἂν ἁμαρτίας ᾖ πεποιηκώς⌝,

ἀφεθήσεται αὐτῷ.

¹⁵A modlitwa wiary wybawi chorego i Pan go podniesie; a jeśliby popełnił grzechy, będzie mu odpuszczone.

ἐξομολογεῖσθε ⸀οὖν ἀλλήλοις ⸂τὰς ἁμαρτίας⸃ καὶ ⸀εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, ὅπως ἰαθῆτε. πολὺ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη.

ἐξομολογεῖσθε ⸀οὖν ἀλλήλοις ⸂τὰς ἁμαρτίας⸃

καὶ ⸀εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων,

ὅπως ἰαθῆτε.

πολὺ ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη.

¹⁶Wyznawajcie więc jedni drugim grzechy i módlcie się za siebie nawzajem, abyście zostali uzdrowieni. Wiele może modlitwa sprawiedliwego — działająca.

Ἠλίας ἄνθρωπος ἦν ὁμοιοπαθὴς ἡμῖν, καὶ προσευχῇ προσηύξατο ⌜τοῦ μὴ βρέξαι⌝, καὶ οὐκ ἔβρεξεν ἐπὶ τῆς γῆς ἐνιαυτοὺς τρεῖς καὶ μῆνας ἕξ·

Ἠλίας ἄνθρωπος ἦν ὁμοιοπαθὴς ἡμῖν,

καὶ προσευχῇ προσηύξατο

⌜τοῦ

μὴ βρέξαι⌝,

καὶ οὐκ ἔβρεξεν ἐπὶ τῆς γῆς ἐνιαυτοὺς τρεῖς καὶ μῆνας ἕξ·

¹⁷Eliasz był człowiekiem doznającym tego co my — a modlitwą pomodlił się, żeby nie padało, i nie padało na ziemię trzy lata i sześć miesięcy;

καὶ πάλιν προσηύξατο, καὶ ὁ οὐρανὸς ⸂ὑετὸν ἔδωκεν⸃ καὶ ἡ γῆ ἐβλάστησεν τὸν καρπὸν αὐτῆς.

καὶ πάλιν προσηύξατο,

καὶ ὁ οὐρανὸς ⸂ὑετὸν ἔδωκεν⸃

καὶ ἡ γῆ ἐβλάστησεν τὸν καρπὸν αὐτῆς.

¹⁸i znów się pomodlił — a niebo dało deszcz i ziemia wydała swój owoc.

Zawrócić błądzącego (5:19–20)

Ἀδελφοί ⸀μου, ⌜ἐάν τις ἐν ὑμῖν πλανηθῇ ἀπὸ τῆς ἀληθείας καὶ ἐπιστρέψῃ τις αὐτόν⌝,

Ἀδελφοί ⸀μου,

⌜ἐάν τις ἐν ὑμῖν πλανηθῇ ἀπὸ τῆς ἀληθείας

καὶ ἐπιστρέψῃ τις αὐτόν⌝,

¹⁹Bracia moi, jeśli ktoś wśród was zbłądzi od prawdy, a ktoś go zawróci —

⸀γινωσκέτω ⌜ὅτι ⌜ὁ ἐπιστρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ⌝ σώσει ψυχὴν ⸀αὐτοῦ ἐκ θανάτου καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν⌝.

⸀γινωσκέτω

⌜ὅτι ⌜ὁ

ἐπιστρέψας ἁμαρτωλὸν ἐκ πλάνης ὁδοῦ αὐτοῦ⌝

σώσει ψυχὴν ⸀αὐτοῦ ἐκ θανάτου

καὶ καλύψει πλῆθος ἁμαρτιῶν⌝.

²⁰niech wie, że ten, kto zawrócił grzesznika z jego błędnej drogi, wybawi jego duszę od śmierci i zakryje mnóstwo grzechów.

Przypisy

sn Który Jakub? Tradycja od starożytności: Jakub brat Pański, przywódca kościoła w Jerozolimie (por. Ga 1:19; Dz 15:13) — a jednak przedstawia się nie pokrewieństwem, lecz jako „sługa”. Szyk grecki wysuwa Boga i Pana przed „sługę”: najpierw Ten, do kogo się należy.
tn „Dwanaście pokoleń w rozproszeniu” (διασπορά, diaspora) — adres wzięty wprost: Żydzi wierzący w Jezusa, rozproszeni poza ziemią Izraela. Za tym mówi sam list: zgromadzenie nazwane „synagogą” (2:2), wyznanie Szema (2:19), „Abraham nasz ojciec” (2:21), przykłady wyłącznie ze Starego Testamentu. Niektórzy czytają szerzej — kościół jako Izrael w rozproszeniu (por. 1 P 1:1) — ale to już wykładnia, nie adres. „Pozdrowienia” (χαίρειν, chairein) — klasyczna grecka formuła listowa, w NT rzadka: tak samo zaczyna się list z Jerozolimy w Dz 15:23 (por.) — ten sam krąg; i to samo słowo, którego 2 J 10–11 każe nie mówić fałszywym nauczycielom.
tn „Za samą radość” — greka wysuwa „całą radość” na sam początek zdania: nie „także radość”, lecz radość i nic innego. Gra słów z pozdrowieniem: „radujcie się” (χαίρειν, chairein, w. 1) — „radość” (χαράν, charan). „Wpadacie” — to samo słowo, co o człowieku, który „wpadł między zbójców” (por. Łk 10:30): w próby się wpada znienacka, nikt ich sobie nie wybiera. „Próba” i „kusić” (ww. 12–14) to w grece jedna rodzina słów — cały rozdział gra tym podwójnym znaczeniem.
tn „Wypróbowanie” (δοκίμιον, dokimion) — słowo z próby kruszcu, jak „badajcie” w 1 J 4:1: ogień pokazuje, co jest złotem. Wróci w w. 12: „wypróbowany” (δόκιμος, dokimos) — jak moneta ze stemplem próby. „Wypracowuje” — słowo o pracy, która zostawia wynik. W tle szkoła prób Izraela: Bóg prowadził go przez pustynię, „aby cię doświadczyć i poznać, co jest w twoim sercu” (Pwt 8:2 — wg LXX ta sama rodzina słowa „próba”): próba nie dodaje niczego z zewnątrz — odsłania serce i ćwiczy je przed wejściem w dziedzictwo.
tn „Pełny” (τέλειος, teleios) — jak w 1 J 4:18: doprowadzony do celu, cały. Gra słów spina wersety: pełni — w niczym BEZ BRAKU (w. 4) — a jeśli komuś BRAKUJE mądrości (w. 5). „Nienaruszeni” — dosłownie: z kompletem części, nic nie odłamane.
tn Dwa rysy Dawcy: daje „szczerze” (ἁπλῶς, haplōs — po prostu, bez podwójności; to samo „pojedyncze” spojrzenie, którego przeciwieństwem będzie człowiek „rozdwojony” w w. 8) i „nie wypomina” — nie wytyka przy dawaniu, ile już dał. „Niech prosi” — jak 1 J 5:14–15; por. Mt 7:7. tc Tekst bizantyjski: drobna różnica przeczenia.
tn „Wątpić” (διακρίνομαι, diakrinomai) — dosłownie: być rozdzielonym w sobie, sądzić się z samym sobą; zapowiada „rozdwojonego” z w. 8. Obraz morski: fala nie ma własnego kierunku — każdy wiatr jest jej panem.
tn Dosłownie „dwuduszny” (δίψυχος, dipsychos — dwie dusze w jednym człowieku): słowo w całej Biblii tylko u Jakuba (tu i 4:8) — może przez niego ukute. Przeciwieństwo Boga, który daje „szczerze” — z niepodzielonym sercem (w. 5). Dopowiedzenie stoi w grece na końcu, jak diagnoza po objawach: …taki człowiek — rozdwojony, niestały.
tn Odwrócony świat: poniżony ma się chlubić wysokością, bogaty (w. 10) — poniżeniem. „Chlubić się” — słowo Pawłowe (por. 1 Kor 1:31); tu pierwsza z wielu zbieżności Jakuba z nauczaniem Jezusa o odwróceniu ról (por. Łk 6:20–25; Mt 23:12).
tn „Jak kwiat trawy” — obraz z Izajasza: „wszelkie ciało to trawa, a wszelka chwała człowieka jak kwiat trawy” (Iz 40:6 wg LXX). Werset 11 pójdzie za Izajaszem niemal słowo w słowo.
tn Czasy przeszłe („wzeszło… wysuszyło… opadł”) opowiadają prawdę ogólną jak jednorazową scenę — grecki zwyczaj w przysłowiach; zostawiamy je, bo obraz działa właśnie tak: to już się stało, zanim zdążyłeś się przyjrzeć. „Wysuszyło trawę… kwiat opadł” — niemal dosłownie Iz 40:7 wg LXX („wyschła trawa i kwiat opadł”).
tn „W swoich przedsięwzięciach” — dosłownie „w swoich drogach/podróżach”: bogaty więdnie nie na łożu, lecz w ruchu, w środku interesów. Por. przypowieść o bogaczu i spichlerzach (Łk 12:16–21).
tn „Błogosławiony mąż” — początek jak Psalm 1 wg LXX (μακάριος ἀνήρ, makarios anēr). „Wypróbowany” (δόκιμος, dokimos) — o kruszcu, który przeszedł ogień z w. 3. „Wieniec życia” — laur zwycięzcy zawodów, nie diadem władcy (por. 1 Kor 9:25; Ap 2:10 — ten sam zwrot). „Tym, którzy Go miłują” — formuła przymierza: tak Wj 20:6 i Pwt 7:9 (wg LXX dosłownie ta sama fraza) mówią o Bogu okazującym MIŁOSIERDZIE „miłującym Go”; por. 1 Kor 2:9. tc SBLGNT nie nazywa obiecującego; tekst bizantyjski dopowiada: „Pan”.
tn Tu „próba” z ww. 2.12 odsłania drugą twarz: „pokusę” — po grecku to jedna rodzina słów (peirasmos/peirazō), więc czytelnik greki słyszy: ta sama sytuacja, dwa wyjścia. Granica przebiega nie w wydarzeniu, lecz w jego źródle i celu. „Nie może być kuszony” (ἀπείραστος, apeirastos) — słowo w Biblii tylko tutaj: zło nie ma w Bogu punktu zaczepienia.
tn Słownictwo wędkarskie i łowieckie: „wywlekany” — jak ryba wyciągana z ukrycia, „nęcony” (deleazō — od słowa „przynęta”) — jak zwierzę wabione na haczyk (por. 2 P 2:14.18, jedyne inne użycia). Pokusa nie bierze siłą — łowi na to, czego sam pragnę. „Własne pożądanie” — jak w 1 J 2:16–17: pożądanie, nie Bóg, jest ojcem pokusy.
tn Cała genealogia: poczęcie — poród — drugi poród. „Wydaje na świat” (ἀποκυέω, apokyeō) to rzadkie słowo o urodzeniu dziecka: pokusa kończy się na sali porodowej, gdzie na świat przychodzi śmierć. To samo słowo wróci w w. 18 — o Bogu, który „wydał nas na świat słowem prawdy”: dwa porody tego rozdziału stoją naprzeciw siebie.
tn Dwa różne słowa: „obdarowanie” (sam gest dawania) i „dar” (rzecz dana) — dobre jest u Boga jedno i drugie. Pierwsza połowa wersetu układa się w grecki heksametr — może cytat z przysłowia lub pieśni.
tn Cały obraz z nieba gwiazd: „Ojciec świateł” — Stwórca ciał niebieskich (por. Rdz 1:14–16; Ps 136:7); „zmienność” (παραλλαγή, parallagē) i „obrót” (τροπή, tropē — stąd „zwrotnik”) to słowa z języka obserwacji nieba, a „cień rzucany” (ἀποσκίασμα, aposkiasma) pada, gdy ciało niebieskie się obraca. Światła na niebie krążą, bledną i rzucają cienie — ich Ojciec nie. Przekłady oddają różnie („cień zmienności”, „najmniejszy ślad zmiany”); trzymamy się obrazu.
tn Drugi poród rozdziału — tym samym słowem, co w w. 15: tam pożądanie wydało na świat śmierć, tu Bóg „z własnej woli” (nie z konieczności) wydał na świat nas. Narzędziem porodu jest „słowo prawdy” (por. 1 P 1:23). „Pierwociny” — pierwszy snop żniwa, oddawany Bogu jako znak, że całe pole należy do Niego (por. Kpł 23:10): odrodzeni są zapowiedzią odnowy całego stworzenia.
tn „Wiedzcie to” — krótki rozkaz, który stawia słuchacza na baczność przed trójczłonową maksymą (szybki–powolny–powolny). tc Tekst bizantyjski czyta „Tak więc” (jedna litera różnicy: Ἴστε, Iste/Ὥστε, Hōste) i opuszcza „zaś” — u niego to wniosek, w SBLGNT — nowe wezwanie.
tn Gniew obiecuje „zaprowadzić sprawiedliwość” — i właśnie tego nie potrafi; akcent grecki pada na „sprawiedliwości BOŻEJ” (gniew wykonuje co najwyżej moją). tc SBLGNT z WH, Tregellesem i NA27: „nie wykonuje”; NA28 z tekstem bizantyjskim: „nie wypracowuje” (jak w. 3) — czwarty raz w naszych księgach SBLGNT staje po innej stronie niż NA28.
tn „Odłóżcie” — jak zdejmuje się brudne ubranie (por. 1 P 2:1; Ef 4:22). „Wszczepione słowo” (ἔμφυτος, emphytos — w Biblii tylko tutaj) — obraz ogrodniczy: słowo już zasadzone w słuchaczach, któremu trzeba dać wzrosnąć; „w łagodności” to gleba przyjęcia — przeciwieństwo gniewu z ww. 19–20. Akcent grecki pada właśnie na „w łagodności”.
tn „Wykonawca” (ποιητής, poiētēs) — dosłownie „czyniciel”; to samo greckie słowo znaczy też „poeta” (twórca). „Słuchacz” (ἀκροατής, akroatēs) — słowo o publiczności wykładów i recitali: bywalec audytorium. Kontrast Jakuba: nie widownia słowa, lecz jego wykonawcy. „Oszukujący samych siebie” — dosłownie: przeliczający się na własną niekorzyść (słowo z rachunków). tc Tekst bizantyjski i NA28: inny szyk „tylko”.
tn Dosłownie „twarzy swojego urodzenia” — tej naturalnej, codziennej, z którą się przyszło na świat. Starożytne lustro to polerowany brąz: trzeba się „przyglądać uważnie” (to samo słowo w w. 24), by coś zobaczyć — tym dotkliwsza puenta, że zaraz się zapomina.
tn „Pochylić się” (παρακύπτω, parakyptō) — nachylić się, by zajrzeć w głąb: tym słowem Jan i Piotr zaglądają do pustego grobu (por. J 20:5.11; Łk 24:12), a Piotr pisze o aniołach „pragnących wejrzeć” w ewangelię (1 P 1:12). Nad lustrem człowiek staje na chwilę — nad prawem wolności trzeba się pochylić i POZOSTAĆ. „Pełne prawo wolności” — paradoks Jakuba: prawo, które nie krępuje, lecz wyzwala (por. 2:12); „pełne” jak dzieło wytrwałości w w. 4.
tn „Trzymać na wodzy” — greka mówi dosłownie: „nie prowadzi języka przy wędzidle” (χαλιναγωγέω, chalinagōgeō); polski idiom zachowuje ten sam jeździecki obraz. Słowo wróci w 3:2, gdzie temat języka rozkwitnie w całą perykopę. „Pobożny” (θρῆσκος, thrēskos — w Biblii tylko tutaj) i „pobożność” — o religijności widocznej w praktykach; Jakub nie odrzuca praktyk, tylko podaje ich miarę (w. 27). tc Trzy drobne różnice edycji (zaimki, dodatek „wśród was” w RP).
tn Trzy słowa czystości w jednym wersecie: „czysta”, „nieskalana”, „niesplamiony” — język ofiarniczy przeniesiony z liturgii na życie. „Sieroty i wdowy” — starotestamentowa miara sprawiedliwości: tak poznaje się, czy ktoś naśladuje Boga, „ojca sierot i obrońcę wdów” (por. Ps 68:6; Pwt 10:18). „Odwiedzać” — słowo o Bożym „nawiedzeniu” (por. Łk 1:68): nie zapomoga z dystansu, lecz obecność. „Zachowywać” — jak 1 J 2:3–5: to samo czuwanie, inny przedmiot.
tn „Względy na osoby” (προσωπολημψία, prosōpolēmpsia) — dosłownie „branie twarzy”: rzeczownik ukuty w NT z idiomu greckiego Starego Testamentu. Za tym słowem stoi Kpł 19:15: „nie weźmiesz twarzy ubogiego ani nie będziesz podziwiał twarzy możnego” (wg LXX) — trzy wersety przed przykazaniem miłości bliźniego, które Jakub zacytuje w w. 8. Szyk grecki wysuwa „względy na osoby” przed czasownik — emfaza zachowana; dosłownie: „nie w braniach twarzy miejcie wiarę”.
tn Dopełniacz „chwały” domyka po grecku cały tytuł: dosłownie „wiarę naszego Pana, Jezusa Chrystusa, chwały”. Najbliżej 1 Kor 2:8: „Pan chwały” — ukrzyżowany; inni czytają przymiotnikowo „chwalebnego”. W liście do ubogich braci tytuł nie jest ozdobą: jedyna chwała, na którą patrzy to zgromadzenie, ma należeć do Pana — nie do lśniącej szaty (w. 2).
tn „Zgromadzenie” — po grecku dosłownie „synagoga” (συναγωγή, synagōgē): jedyne miejsce w NT, gdzie tak nazwano zebranie wierzących w Chrystusa. Żydowski koloryt listu do „dwunastu pokoleń” (1:1); w 5:14 to samo grono nazwie się już „kościołem” (ἐκκλησία, ekklēsia).
tn „Ze złotym pierścieniem” (χρυσοδακτύλιος, chrysodaktylios, dosł. „złotopalcy”) — słowo w całej Biblii greckiej tylko tu; złoty pierścień to legitymacja zamożności i pozycji. „Brudna” (ῥυπαρά, rhypara) szata ubogiego — ta sama rodzina słowa co „brud” (ῥυπαρία, rhyparia), który 1:21 kazał odłożyć: brud, który wspólnota miała zdejmować z siebie, tu widzi na człowieku — i według niego sądzi. tc Tekst bizantyjski dodaje rodzajnik przy „zgromadzeniu”.
tn „Wygodnie” — dosłownie „pięknie” (καλῶς, kalōs): na dobrym, honorowym miejscu. Trzy pozycje tej sceny: honorowe siedzenie, stanie pod ścianą, podłoga „pod moim podnóżkiem” — im niżej ciało, tym niżej człowiek w oczach sadzających. Dawni komentatorzy widzą tu wręcz scenę sądową przy zgromadzeniu (por. w. 6: „ciągną was do sądów”); Gill przywołuje dawny przepis żydowski o dwóch stronach sporu: „albo ubierz go jak siebie, albo ubierz się jak on” — nawet sąd synagogi nie znosił różnicy stroju, którą ta scena celebruje. tc Tekst bizantyjski otwiera werset „i spojrzycie”, dodaje „jemu” po pierwszym „powiecie”, a końcówkę czyta „albo usiądź tu, pod moim podnóżkiem”.
tn To samo słowo (διακρίνομαι, diakrinomai), które w 1:6 opisuje „wątpiącego” — rozdzielonego w sobie. Tam człowiek rozdarty wewnętrznie, tu wspólnota rozdzielająca ludzi na lepszych i gorszych; można też czytać „czy nie zwątpiliście w sobie” — o wierze, która przy drzwiach zgromadzenia przestała wierzyć Panu chwały, a uwierzyła złotu. tc NA28 czyta „czy wtedy nie porobiliście…” (z „i” na początku, za tekstem bizantyjskim); starsze wydania krytyczne — jak nasza baza — bez.
tn „Sędziami złych rozważań” — dopełniacz otwarty jak w oryginale: sędziami, których wyroki płyną ze złych kalkulacji. „Rozważania” (διαλογισμοί, dialogismoi) to w Ewangeliach to, co Jezus widzi w sercach oponentów (por. Łk 5:22). Sądzenie wróci w 4:11–12: „jeden jest Prawodawca i Sędzia”.
tn „W oczach świata” — celownik grecki: „ubogich światu”, ubogich według światowej miary; ci sami są „bogaci w wierze”. Por. 1:9: „brat niskiego stanu” i 1 Kor 1:27–28: Bóg wybrał to, co niskie w oczach świata. tc Tekst bizantyjski: „ubogich tego świata”.
sn „Obiecał tym, którzy Go miłują” — słowo w słowo ta sama formuła, którą 1:12 kończył obietnicę wieńca życia (por. przypis 13: formuła przymierza, Wj 20:6; Pwt 7:9). Tam wieniec, tu królestwo — jedyny raz nazwane w tym liście — i obie obietnice należą do tych samych ludzi: nie do bogatych, lecz do miłujących.
tn „Ciemiężą” (καταδυναστεύω, katadynasteuō) — słowo proroków o możnych gnębiących ubogich: „wy, którzy ciemiężycie ubogich” (Am 8:4 wg LXX — ten sam czasownik i to samo słowo „ubogi”). W NT poza tym tylko raz — o diable (Dz 10:38). „Ciągną do sądów” — dosłownie: wloką; scena z życia dłużników i najemników (por. 5:4.6).
sn „Imię wezwane nad wami” — hebrajski zwrot własności i przynależności: nad kim wezwano Imię, ten należy do Właściciela Imienia. Tak Am 9:12 wg LXX: „wszystkie narody, nad którymi wezwano moje imię” — dokładnie ten werset przytoczy Jakub na soborze w Jerozolimie (Dz 15:17). Konkretnie najpewniej o imieniu Chrystusa wyznanym przy chrzcie.
tn „Spełniacie” (τελέω, teleō) — doprowadzacie do celu, do końca: ta sama rodzina co „pełny” (1:4.17.25) i „stała się pełna” (2:22). Nie „odhaczacie punktów” — doprowadzacie prawo tam, dokąd ono zmierza.
sn „Prawo królewskie” — prawo Króla i Jego królestwa (w. 5). Cytat to Kpł 19:18 słowo w słowo wg LXX; a trzy wersety wcześniej (Kpł 19:15) stoi zakaz „brania twarzy” ubogiego i możnego — Jakub czyta całą kartę Księgi Kapłańskiej: kto miłuje bliźniego, nie bierze twarzy (w. 1.9). Jezus nazwał to przykazanie drugim i podobnym pierwszemu (Mt 22:39; por. Rz 13:8–9; Ga 5:14).
tn „Grzech wykonujecie” — celowo tak dosłownie (i z „grzechem” na czele, jak w grece): to czasownik od „uczynków” (ἐργάζομαι, ergazomai — jak 1:20: gniew „nie wykonuje sprawiedliwości Bożej”). W rozdziale o uczynkach jedyny uczynek, jaki widać przy braniu twarzy, to grzech. „Dowodzi winy” (ἐλέγχω, elenchō) — jak oskarżyciel przed sądem; Prawo z w. 8, wzięte w całości, samo świadczy przeciw stronniczym.
tn „Potknął się” (πταίω, ptaiō) — wróci w 3:2: „wszyscy w wielu sprawach się potykamy”. „Winny wszystkiego” — bo Prawo nie jest listą niezależnych punktów, lecz wolą jednego Prawodawcy: w. 11 uzasadni to osobą Tego, „który powiedział… i powiedział też”. tc Tekst bizantyjski ma tryb oznajmujący: „kto zachowuje… a potyka się”.
sn Cudzołóstwo przed zabójstwem — to kolejność greckiego Starego Testamentu (Wj 20:13–15; Pwt 5:17–18 wg LXX), odwrotna niż w tekście hebrajskim; tak samo cytują Łk 18:20 i Rz 13:9. Jakub oddycha grecką Biblią swoich rozproszonych adresatów (1:1).
sn „Prawo wolności” — dokładnie jak w 1:25 (por. przypis 25): tam było lustrem, w które się patrzy, tu jest miarą, którą będziemy mierzeni. „Mówcie… czyńcie” — dwa pola całego listu: język (1:26; 3:1–12) i czyny (1:22; 2:14–26).
tn „Bez miłosierdzia” (ἀνέλεος, aneleos) — słowo w całej Biblii greckiej tylko tu. „Uczynić miłosierdzie” — zwrot hebrajski: miłosierdzie w Biblii się czyni, nie tylko czuje; „czyńcie sąd i kochajcie miłosierdzie” — woła Micheasz (Mi 6:8 wg LXX) — u Jakuba te dwa słowa stają naprzeciw siebie. Por. Prz 21:13; Mt 5:7; 6:15 — i w. 25, gdzie wróci kobieta, która „uczyniła miłosierdzie”.
tn „Tryumfuje” (κατακαυχάομαι, katakauchaomai) — dosłownie „chlubi się przeciw”, przechwala się zwycięsko: ta sama rodzina co „niech się chlubi” w 1:9. Zdanie stoi bez spójnika, jak okrzyk. Na sądzie z w. 12 miłosierdzie nie unieważnia sądu — ma nad nim ostatnie słowo.
tn Jakub nie pisze „jeśli ktoś ma wiarę” — pisze „jeśli ktoś MÓWI, że ma”: cały spór toczy się o wiarę deklarowaną. Ten sam chwyt co 1:26 („jeśli ktoś uważa, że jest pobożny”) i 1 J 2:4 („kto mówi: znam Go, a przykazań nie zachowuje”).
tn „Ta wiara” — grecki rodzajnik wskazuje tu wstecz, na wiarę dopiero co opisaną: nie wiarę w ogóle, lecz tę deklarowaną bez uczynków. Pytanie w grece oczekuje odpowiedzi „nie”.
tn Siostra wymieniona osobno, nie domyślnie w „braciach” — w przykładach listów NT rzadkość. „Nadzy” — w języku biblijnym także: bez okrycia, w łachmanach (por. Mt 25:36: „byłem nagi, a przyodzialiście Mnie”); „brak im” — to samo słowo co „niedostawać” w 1:4–5.
tn „Pokarm na dany dzień” (ἐφήμερος, ephēmeros) — przymiotnik w Biblii greckiej tylko tu: dosłownie „na [ten jeden] dzień”. Bieda liczona dniami — por. prośbę o chleb „na dziś” (Mt 6:11).
tn „Idźcie w pokoju” — piękna biblijna formuła pożegnania (Sdz 18:6; Mk 5:34) — tu staje się pobożnym wykrętem: błogosławieństwo zamiast płaszcza. „Ogrzejcie się i najedzcie” — formy greckie mogą też znaczyć „niech was ktoś ogrzeje i nasyci”: mówiący życzy skutku, nie podając środków. Klamra „jaki pożytek” (w. 14 i 16) zamyka scenę.
tn „Sama w sobie” (καθʼ ἑαυτήν, kath’ heautēn) — nie: martwa z zewnętrznych powodów, lecz martwa od środka; uczynki nie są dodatkiem do żywej wiary, ale jej oddechem (obraz rozwinie w. 26).
sn Najtrudniejszy do rozstawienia dialog listu: starożytne rękopisy nie znają cudzysłowów, więc gdzie kończy się głos „kogoś”? Przyjmujemy z większością wydań: głos obcy to tylko pierwsze zdanie, dalej odpowiada Jakub — „pokaż mi” rzuca wyzwanie temu, kto rozdziela wiarę i uczynki jak dwie specjalności. Inni ciągną cytat do końca wersetu. tc Tekst bizantyjski: „pokaż mi swoją wiarę Z twoich uczynków” — wygładzenie, które gubi ostrze wyzwania.
sn „Bóg jest jeden” — sedno Szema, wyznania odmawianego przez pobożnego Izraelitę co dnia: „Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden” (Pwt 6:4 wg LXX). Wzorcowa ortodoksja adresatów (1:1) — i właśnie ją Jakub wybiera na przykład: sama, bez uczynków, nie różni się od teologii demonów. tc Wydania różnią się szykiem wyznania; sens bez zmian.
tn „Drżą” (φρίσσω, phrissō) — w NT tylko tu: jeżyć się, cierpnąć; tym słowem LXX opisuje włosy stające dęba na widok ducha (Hi 4:15). Demony mają bezbłędną teologię i pełną grozę — nie mają zaufania. Wiara, o którą chodzi Jakubowi, to nie wiedza o Bogu, lecz powierzenie się Bogu — jak Abraham, który „uwierzył Bogu” (w. 23).
tn „Pusty człowieku” (ὦ ἄνθρωπε κενέ, ō anthrōpe kene) — styl ulicznej dysputy filozofów: Jakub spiera się z wymyślonym rozmówcą (por. Rz 2:1). „Pusty” — bez zawartości; jak wiara, której broni.
tn „Bezczynna” (ἀργή, argē) — dosłownie „bez-czynna” (ἀ, a + ἔργον, ergon): greka gra tu słowem „uczynki” — wiara bez czynów jest bez czynu; polszczyzna oddaje tę grę co do joty. tc Tekst bizantyjski: „martwa” — wyrównanie do w. 17 i 26; „bezczynna” to brzmienie trudniejsze i lepiej poświadczone.
sn „Uznany za sprawiedliwego” (δικαιόω, dikaioō) — ogłoszony sprawiedliwym, jak wyrokiem. Jakub wskazuje górę Moria (Rdz 22) — a Rdz 22:1 wg LXX zaczyna się: „Bóg wystawił Abrahama na próbę” — tym samym słowem, co „próby” w 1:2.12: Abraham to uczeń szkoły prób z rozdziału 1, a jego uczynek to próba zdana, która ujawniła serce (Rdz 22:12: „teraz wiem”; por. Pwt 8:2 — przypis 4). Paweł cytuje ten sam werset o Abrahamie (Rz 4:2–3; Ga 3:6), pytając o co innego: jak grzesznik zostaje przyjęty — nie z uczynków; Jakub pyta, po czym poznać żywą wiarę — po uczynkach. Dwa pytania, dwie odpowiedzi, jeden Abraham.
tn „Współdziałała” (συνεργέω, synergeō) — znów rodzina „uczynków” (ἔργον, ergon): wiara współ-czynna ze swymi czynami; trzecia odsłona tej gry po „wykonujecie” (w. 9) i „bezczynnej” (w. 20).
tn „Stała się pełna” (τελειόω, teleioō) — rodzina „pełny” całego listu (1:4.17.25; 2:8): wiara Abrahama na Morii nie stała się dopiero prawdziwa — dojrzała do pełni, jak „wytrwałość ma mieć dzieło pełne” (1:4).
sn Cytat to Rdz 15:6 słowo w słowo wg LXX — zaufanie pod gwiazdami, dziesiątki lat przed Morią; Moria to słowo „wypełniła”: pokazała w czynie. „Przyjaciel Boga” — tak tekst hebrajski Iz 41:8: „potomstwo Abrahama, mojego przyjaciela” (wg LXX: „którego umiłowałem”); por. 2 Krn 20:7. Ten sam werset Rdz 15:6 przytacza Paweł (Rz 4:3; Ga 3:6) — patrz przypis 58.
tn „Nie z samej tylko wiary” — „tylko” (μόνον, monon) jest przysłówkiem: Jakub nie mówi „nie z wiary, lecz z uczynków”, mówi „nie z wiary samej”. Celuje w wiarę-deklarację z w. 14, nie w zaufanie Abrahama z w. 23. Szyk grecki wysuwa „z uczynków” na czoło (zachowane). tc Tekst bizantyjski dodaje „więc”.
tn „Wysłanników” (ἄγγελοι, angeloi) — tu ludzi, nie aniołów: zwiadowców z Joz 2 (tak też Hbr 11:31). Para przykładów celowa: patriarcha i nierządnica z pogan. A czemu właśnie „z uczynków”? Jej czyn to dosłownie „uczynione miłosierdzie” z w. 13: w Joz 2:12 Rachab mówi wg LXX „czynię wam miłosierdzie — uczyńcie i wy miłosierdzie domowi mego ojca” — i sąd nad Jerychem ją ominął (Joz 6:22–25): miłosierdzie zatryumfowało nad sądem. W Mt 1:5 stoi w rodowodzie Jezusa.
tn „Bez ducha” — albo „bez tchnienia”: to jedno greckie słowo (πνεῦμα, pneuma); obraz ciała, z którego uszło tchnienie życia (por. Rdz 2:7). Klamra rozdziału: od „martwa sama w sobie” (w. 17) do zwłok. Uczynki są dla wiary tym, czym oddech dla ciała — nie dodatkiem, lecz znakiem życia.
tn „Otrzymamy” — Jakub mówi „my”: wlicza siebie do nauczających i do surowiej sądzonych. „Wyrok” (κρίμα, krima) — rodzina „sądu” z 2:12–13; kto naucza, będzie mierzony miarą własnego nauczania (por. przypis 44). Rozdział o języku zaczyna się od tych, którzy żyją z mówienia.
tn „Potykamy się” — jak przestępca Prawa w 2:10: to samo słowo, tyle że teraz „wszyscy” i „w wielu sprawach”. „Mąż pełny” — rodzina „pełności” listu (1:4; 2:22). „Utrzymać na wodzy” — dosłownie to samo słowo co w 1:26: tam kto nie trzyma języka na wodzy, ma pustą pobożność; tu kto utrzyma — panuje nad całym ciałem. Wędzidło z tej metafory zaraz stanie się realne (w. 3).
tn „Wędzidło” (χαλινός, chalinos) — ten sam rdzeń, co „trzymać na wodzy” (1:26; 3:2): obraz przestaje być przenośnią. „Pyski” — po grecku to samo słowo co „usta” (στόμα, stoma): te same „usta”, z których w w. 10 wyjdzie błogosławieństwo i przekleństwo. tc Tekst bizantyjski zaczyna „Oto…”.
tn „Poryw” (ὁρμή, hormē) — nagłe parcie woli; w NT jeszcze tylko Dz 14:5. Pointa obrazu: okrętem nie rządzą wichry, lecz drobny ster w czyjejś ręce — o kierunku nie decyduje siła, lecz to, co najmniejsze (por. w. 5).
tn „Chełpi się” (αὐχέω, aucheō) — słowo w Biblii greckiej tylko tu. W drugiej połowie greka gra jednym słowem po obu stronach porównania: „jak [mały] ogień — jak [wielką] puszczę podpala” (ἡλίκον, hēlikon… ἡλίκην, hēlikēn); „las” (ὕλη, hylē) to i puszcza, i materiał na opał. tc Tekst bizantyjski: „mały ogień” wprost (ὀλίγον, oligon) i „wielce się chełpi” jednym słowem.
tn „Światem nieprawości” — „świat” jak w polskim „morze zła”: ogrom, cały zbiór (tak Clarke, wskazując podobne użycie w Prz 17:6 wg LXX). „Plami” (σπιλόω, spiloō) — przeciwieństwo pobożności „niesplamionej” z 1:27 (ta sama rodzina): to, co miało być zachowane czyste, brudzi się od środka, przez mowę.
tn „Koło istnienia” (τροχὸς τῆς γενέσεως, trochos tēs geneseōs) — obiegowy grecki zwrot o toczącym się biegu życia: pożar od języka ogarnia cały jego obrót, od urodzenia po kres. „Gehenna” — dolina Hinnom pod Jerozolimą, obraz ognia sądu; poza Ewangeliami tylko tu. Ogień języka ma swoje zaplecze. tc Tekst bizantyjski dodaje po „nieprawości” słowo „tak”.
sn Cztery klasy stworzeń — jak w Rdz 1:26, gdzie człowiek uczyniony „na obraz i podobieństwo” otrzymuje panowanie nad rybami, ptactwem, bydłem i gadami. „Ujarzmia i ujarzmiła” — dwa czasy: panowanie z Rdz 1 wciąż działa i już się dokonało. Działa wobec wszystkiego — poza jednym członkiem własnego ciała (w. 8); a znieważanie „podobieństwa Bożego” wróci w w. 9.
tn „Niestałe” (ἀκατάστατος, akatastatos) — to samo słowo, co „niestały” człowiek rozdwojony w 1:8; w 3:16 ta rodzina wróci jako „nieład” we wspólnocie. „Jad” — jak w psalmie o języku: „wyostrzyli język swój jak wąż, jad żmij pod ich wargami” (Ps 140:4, wg numeracji LXX 139:4; cytowany też w Rz 3:13). tc Tekst bizantyjski: „nieokiełznane zło”.
sn „Na podobieństwo” (καθʼ ὁμοίωσιν, kath’ homoiōsin) — dokładnie słowo z Rdz 1:26 wg LXX: „uczyńmy człowieka na obraz nasz i na podobieństwo”. Przekleństwo rzucone w człowieka trafia w podobiznę Stwórcy (por. Rdz 9:6). „Pana i Ojca” — zestawienie w Biblii tylko tu. tc Tekst bizantyjski: „Boga i Ojca”.
tn „Usta” — to samo greckie słowo co „pyski” koni w w. 3: nasze usta też czekają na wędzidło. „Nie godzi się” (οὐ χρή, ou chrē) — w NT tylko tu; ton starszego brata: łagodniejszy niż zakaz, poważniejszy niż rada.
tn „Gorzka” (πικρός, pikros) — zapamiętajmy to słowo: za trzy wersety wróci jako „gorzka zazdrość” (w. 14) — woda i serce gorzknieją tym samym słowem. „Tryska” (βρύω, bryō) — w Biblii greckiej tylko tu.
sn Drzewo poznaje się po owocu — jak u Jezusa: „czy zbiera się winogrona z cierni albo figi z ostu?” (Mt 7:16; por. Łk 6:44 — ten sam trójkąt: figi, winorośl, ciernie). Zapowiedź w. 13–18: po owocach pozna się też mądrość. tc Tekst bizantyjski kończy: „tak żadne źródło nie może dać wody słonej i słodkiej”.
tn „Niech pokaże” — to samo wyzwanie, co w 2:18 („pokaż mi swoją wiarę…”): mądrość, jak wiara, dowodzi się uczynkami, nie deklaracją. „W łagodności” — jak 1:21: tam łagodność przyjmuje słowo, tu nosi mądrość. „Łagodność mądrości” — dopełniacz otwarty: łagodność, która z mądrości płynie i po której ją poznać.
tn „Zazdrość” (ζῆλος, zēlos) — słowo o dwóch twarzach: gorliwość i zawiść; „gorzka” spina ją z gorzką wodą z w. 11. „Samolubna ambicja” (ἐριθεία, eritheia) — zabieganie o własną pozycję, rywalizacja; w kontekście rozdziału o nauczycielach (w. 1) — robienie kariery także na wierze.
tn „Nie przechwalajcie się” — to samo słowo, którym miłosierdzie „tryumfuje” nad sądem (2:13): jedyna przechwałka, jaką list pochwala. Przechwałka mądrością, która ma w sercu zawiść, jest „kłamstwem przeciw prawdzie” — życie zaprzecza tezie.
tn „Z góry” (ἄνωθεν, anōthen) — jak dary w 1:17: „każde dobre obdarowanie… z góry zstępuje”; mądrości też się nie wypracowuje, lecz wyprasza (1:5). Trzy przymiotniki schodzą po stopniach: „ziemska” — nie z góry; „zmysłowa” (ψυχική, psychikē) — z samej przyrodzonej duszy, bez Ducha (por. 1 Kor 2:14; Jud 19); „demoniczna” (δαιμονιώδης, daimoniōdēs — w Biblii greckiej tylko tu) — demony też mają swoją wiedzę o Bogu (2:19), a jednak drżą.
tn „Nieład” (ἀκαταστασία, akatastasia) — rodzina „niestałego”: niestały jest człowiek rozdwojony (1:8), niestałe zło języka (3:8), a tu rozchwianiu ulega cała wspólnota. Ta sama droga w dół: serce — usta — dom.
tn „Ustępliwa” (εὐπειθής, eupeithēs — w NT tylko tu) — dająca się przekonać: przeciwieństwo upierania się przy swojej racji; siostra „życzliwej” (ἐπιεικής, epieikēs) — niedochodzącej swego do końca. „Pełna miłosierdzia” — jak język był „pełen jadu” (w. 8, to samo słowo „pełna”): dwie pełnie do wyboru.
tn „Niestronnicza” (ἀδιάκριτος, adiakritos — w NT tylko tu) — rodzina słowa, które znaczyło „wątpić” (1:6) i „robić różnice” (2:4): mądrość z góry nie sortuje ludzi i nie jest rozdarta w sobie — oba odcienie naraz; wybieramy „niestronniczą”, bo list walczy ze względami na osoby (2:1–9). tc Tekst bizantyjski dodaje „i” przed ostatnim członem.
sn Echo proroka: „dziełem sprawiedliwości będzie pokój” (Iz 32:17 wg LXX) — i kontrapunkt do 1:20: gniew człowieka „nie wykonuje sprawiedliwości Bożej”; sprawiedliwość rośnie tylko na polu pokoju. „Tym, którzy pokój czynią” — por. Mt 5:9; po grecku celownik: dla nich — i przez nich — ten zasiew. Emfaza na „w pokoju” (szyk grecki) zachowana.
tn „Rozkosze” (ἡδονή, hēdonē) — przyjemności, które z przedmiotu pragnień urosły na dowódcę: „prowadzą wojnę” (στρατεύομαι, strateuomai) to słowo o służbie wojskowej, dobrane do „wojen i walk” z początku wersetu (por. 1 P 2:11; Rz 7:23). Pole bitwy jest wewnętrzne — „w waszych członkach” — zanim stanie się wspólnotowe. tc Tekst bizantyjski bez drugiego „skąd”.
tn „Pożądacie” — to samo słowo, co w łańcuchu 1:14–15: pożądanie, które „poczęło” i urodziło śmierć — tu widać jego dorosłe dzieci: wojny. „Zabijacie” — rękopisy mówią to zgodnie, choć od Erazma niektórzy poprawiali na „zawiścicie” (podobne w zapisie), bo słowo wydaje się za mocne. Nie trzeba poprawiać: tak mówi Kazanie na Górze (gniew pod sąd jak zabójstwo, Mt 5:21–22) i 1 J 3:15: „każdy, kto nienawidzi swego brata, jest zabójcą”.
tn „Nie prosicie” — klamra z 1:5: jest Bóg, który „daje wszystkim po prostu i bez wypominania” — a wojujący o wszystko, tylko nie proszą; a gdy proszą (w. 3), proszą „źle”: nie o dar, lecz o paliwo dla rozkoszy.
tn Rodzaj żeński jest celowy — to język proroków o niewiernej oblubienicy Boga (Oz 1–3; Jr 3; Ez 16): wspólnota jest żoną, która zdradza; por. „pokolenie cudzołożne” u Jezusa (Mt 12:39). tc Tekst bizantyjski dodaje „cudzołożnicy i” — wygładza na oba rodzaje i gubi metaforę małżeńską.
sn „Przyjaciel świata” — dokładnie naprzeciw „przyjaciela Boga” z 2:23: list zna tylko te dwie przyjaźnie i żadnej unii personalnej. „Staje się” (καθίσταται, kathistatai) — to samo słowo, którym język „osadza się” wśród członków (3:6): nikt nie budzi się wrogiem Boga, tym się zostaje.
sn Najciemniejsze zdanie listu — takich słów nie ma nigdzie w Piśmie; Jakub najpewniej streszcza jego stały wątek: Bóg jest zazdrosny o swój lud jak mąż o żonę (Wj 20:5: „Bóg zazdrosny”; stąd „cudzołożnice” w w. 4). Czytamy za gramatyką: „duch” jest tu dopełnieniem — to Bóg tęskni za duchem, którego w nas osadził (tchnienie z Rdz 2:7). Inni czytają: „duch, który w nas mieszka, tęskni aż do zawiści” — wtedy o ludzkiej skłonności. Rozstrzygnięcia nie ma; oba odczyty prowadzą do w. 6: na zazdrość Boga odpowiedzią jest łaska, nie kara.
sn Cytat z Prz 3:34 wg LXX — tam „Pan”; Jakub i 1 P 5:5 cytują identycznie z „Bóg”: wspólna forma tego wersetu w pamięci wczesnego kościoła. „Sprzeciwia się” (ἀντιτάσσεται, antitassetai) — słowo wojskowe: ustawia szyk przeciw; w liście, który zaczął rozdział od „wojen”, Bóg staje w szyku — ale tylko przeciw pysznym. „Pokornym” — tym samym słowem list nazwał „brata niskiego stanu” (1:9).
tn Ciąg dalszy słów wojskowych: „poddajcie się” — stańcie w szyku pod kimś; „przeciwstawcie się” — stańcie w szyku przeciw (ta sama rodzina, co „sprzeciwia się” w w. 6). Front przebiega prosto: kto nie chce mieć Boga naprzeciw, staje pod Nim — a naprzeciw diabła; por. 1 P 5:8–9 (ta sama para: pokora przed Bogiem, opór diabłu — zaraz po tym samym cytacie z Przysłów).
sn Język kapłański: „zbliżać się” to w Prawie słowo o kapłanach podchodzących do Pana (por. Wj 19:22), a para „ręce i serce” — warunki wejścia na Jego górę: „niewinny rękoma i czysty sercem” (Ps 24:4). „Oczyśćcie” (ἁγνίζω, hagnizō) — rodzina „czystej” mądrości z góry (ἁγνή, hagnē, 3:17): serce ma mieć tę samą próbę czystości. „Rozdwojeni” (δίψυχοι, dipsychoi) — jak 1:8: tam rozdwojenie psuło modlitwę, tu chce dzielić przyjaźń między Boga i świat; obie połowy listu woła jedno słowo.
tn „Biadujcie” (ταλαιπωρέω, talaipōreō) — poczujcie własną nędzę: wezwanie do lamentu, jak u proroków przed dniem Pana (por. Jl 1:9–13). „Przygnębienie” (κατήφεια, katēpheia) — słowo w Biblii tylko tu: smutek ze spuszczonymi oczami (tak leksykony). To nie pochwała ponuractwa — list każe radować się w próbach (1:2); żałoba jest dla śmiechu, który zagłusza zdradę (w. 4).
sn Domknięcie ruchu z 1:9–10: brat „niskiego stanu” ma się chlubić wywyższeniem, bogaty — uniżeniem; tu ta sama winda: w dół przed Panem, w górę od Pana. Por. Mt 23:12; 1 P 5:6.
tn „Obmawiać” (καταλαλέω, katalaleō) — mówić przeciw komuś za jego plecami: „kto potajemnie obmawia bliźniego, tego wytracę” (Ps 101:5; tym samym słowem LXX opisuje szemranie Miriam i Aarona przeciw Mojżeszowi, Lb 12:8). Logika: Prawo każe bliźniego miłować (2:8) — kto obmawia, orzeka wyrokiem własnych ust, że to prawo nie obowiązuje; z „wykonawcy” (1:22–25) robi się sędzią.
tn „Prawodawca” (νομοθέτης, nomothetēs) — w NT tylko tu; „jeden jest” — jak w wyznaniu z 2:19: skoro jeden jest Bóg, jeden jest i sąd. „Zbawić i zgubić” — pełna władza sędziego (por. Mt 10:28). „Bliźniego” — słowo z przykazania (Kpł 19:18; Jk 2:8): sądzisz dokładnie tego, którego miałeś miłować; por. Rz 14:4.
tn „Nuże teraz” (Ἄγε νῦν, age nyn) — wykrzyknik stawiający słuchacza do pionu; wróci w 5:1 przeciw bogaczom — dwa „nuże” zszywają kupców z bogaczami. Plan czteroczłonowy: pojedziemy, spędzimy, pohandlujemy, zarobimy — kompletny, tylko bez Boga i bez śmierci; oba braki uzupełni w. 14–15.
tn „Para” (ἀτμίς, atmis) — opar, dym: tym słowem LXX opisuje dym znad spalonej Sodomy (Rdz 19:28) i obłok kadzidła (Kpł 16:13) — coś widocznego przez chwilę i bez śladu. Nie „życie wasze jest parą” — mocniej: „parą JESTEŚCIE”. Ta sama kruchość, którą 1:10–11 dał bogatemu (kwiat trawy); por. Ps 39:6–7; Łk 12:16–20.
sn Nawet życie stoi pod „jeśli”: „będziemy żyć” należy do treści zastrzeżenia, nie jest pewnikiem. Nie chodzi o formułkę do doklejania (por. Mt 6:7), lecz o plany robione z odkrytą głową; por. Dz 18:21; 1 Kor 4:19 — Paweł mówi dokładnie tak.
tn „Przechwałki” (ἀλαζονεία, alazoneia) — w NT tylko tu i w 1 J 2:16: tam „chełpliwość życia”, przechwalanie się tym, co się ma — i tam też stoi obok pożądania oraz przemijania świata: oba listy widzą ten sam węzeł. „Chluba” — rodzina z 1:9 (dobra chluba uniżonego) i 2:13 (miłosierdzie tryumfujące): zła jest tylko ta z samowystarczalności.
sn Grzech zaniechania — w jednym zdaniu: cały list w pigułce. „Wiedzieć” a „czynić” — para z lustra (1:22–25); wiara bez czynów (2:14–26); a tu jeszcze ostrzej: wystarczy wiedzieć i nie zrobić. Zdanie brzmi jak przysłowie — być może przytoczone; „temu jest to grzechem” — grzech pada na końcu, jak wyrok.
tn „Zawodząc” (ὀλολύζω, ololyzō — słowo-wycie, w NT tylko tu) — tak prorocy każą wyć przed dniem Pana: „zawodźcie, bo bliski jest dzień Pana” (Iz 13:6 wg LXX). „Nieszczęścia” — rodzina „biadujcie” z 4:9: wspólnota miała lamentować w porę, bogaczom lament przyjdzie poniewczasie. Drugie „nuże” (por. 4:13): kupcy planowali bez Boga — bogacze zgromadzili bez Boga.
tn Czas dokonany, trzykrotnie (ww. 2–3): zgniło, stały się, zardzewiało — wyrok opisany jako już wykonany, zanim właściciele cokolwiek zauważyli. „Pastwą moli” (σητόβρωτος, sētobrōtos) — słowo z księgi Hioba: „jak szata zjedzona przez mole” (Hi 13:28 wg LXX) — a sam Hiob wróci w w. 11; por. Mt 6:19–20: mól i rdza kontra skarb w niebie.
tn „Rdza” (ἰός, ios) — to samo greckie słowo co „jad” języka w 3:8: śniedź i trucizna jednym słowem. Złoto przecież nie rdzewieje — tym mocniejszy obraz: gdy przyjdzie dzień, „nie do zjedzenia” okaże się zjedzone, a śniedź przejdzie z kruszcu na ciała. „Nagromadziliście” (θησαυρίζω, thēsaurizō) — czasownik od „skarbu”, dopowiedziany rzeczownik oznaczamy kursywą; gromadzić w czasie, który właśnie się kończy (por. Łk 12:21; Mt 6:19–20).
tn Trzeci raz ta sama karta Księgi Kapłańskiej w tym liście: „nie przenocuje u ciebie zapłata najemnika do rana” (Kpł 19:13; wcześniej 19:15 → 2:1 i 19:18 → 2:8). A Pwt 24:15 dopowiada, co się dzieje z zatrzymaną zapłatą: „będzie wołał przeciw tobie do Pana — i będzie w tobie grzech”. Pieniądz odebrany głosu nie traci. tc NA28 i tekst bizantyjski czytają „zagrabiona” (mocniej niż „zatrzymana”).
sn „Pan Zastępów” — hebrajski tytuł (Cewaot) zostawiony w grece bez tłumaczenia, jak zapisał go Jakub (Σαβαώθ, Sabaōth). Całe zdanie „doszły do uszu Pana Zastępów” to fraza z Iz 5:9 wg LXX — a u Izajasza chodzi o to samo: wielkie domy i zagarnięte pola.
tn Obraz z zagrody: bydło tuczy się beztrosko właśnie wtedy, gdy nóż już przygotowany. „Dzień rzezi” — jak u Jeremiasza o tych, którym się wiedzie w nieprawości (por. Jr 12:1–3). „Rozkosze” — por. 4:1.3: te same rozkosze, które prowadziły wojny, tu kończą tuczenie.
tn Dwa uderzenia bez spójnika: wyrok i egzekucja. „Sprawiedliwy” — pojedynczy i zbiorowy zarazem: każdy ubogi przeciągnięty przez sądy (2:6). Końcowe pytanie ma celowo otwarty podmiot: czy to sprawiedliwy „nie stawia wam oporu” (wielu czyta jako zdanie oznajmujące) — czy raczej słychać echo 4:6: Bóg „sprzeciwia się” pysznym, tym samym słowem? Sędzia stoi już u drzwi (w. 9).
tn „Cierpliwość” (μακροθυμία, makrothymia) — dosłownie „długi oddech ducha”: nie bierność, lecz niespieszność do gniewu. To inne słowo niż „wytrwałość” (ὑπομονή, hypomonē) z 1:3–4: wytrwałość dźwiga ciężar, cierpliwość czeka nie oddając ciosu — obie spotkają się w ww. 10–11. „Przyjście” (παρουσία, parousia) — słowo o uroczystym przybyciu władcy.
sn „Deszcz wczesny i późny” — rytm ziemi Izraela z obietnicy przymierza: „da deszcz twojej ziemi w swoim czasie, wczesny i późny” (Pwt 11:14 wg LXX — te same dwa słowa): jesienny po siewie i wiosenny przed żniwem; greka mówi tylko „wczesny i późny” — rzeczownik dopowiadamy kursywą (tekst bizantyjski wstawia go wprost). Rolnik wie, że między siewem a żniwem niczego nie da się przyspieszyć — i że deszcz nie jest jego.
tn „Przybliżyło się” (ἤγγικεν, ēngiken) — ten sam czas dokonany, którym Ewangelie ogłaszają: „przybliżyło się królestwo” (Mk 1:15) — i to samo słowo, co w 4:8: „zbliżcie się do Boga, a zbliży się do was”. Kto się zbliżał, temu bliskość Pana nie grozi — sprzyja.
tn Po grzmocie na bogaczy — najcichszy z grzechów: wzdychanie na braci, obmowa bez słów (por. 4:11–12: jeden jest Sędzia). „Przed drzwiami” — jak u Jezusa o bliskości końca: „blisko jest, u drzwi” (Mk 13:29); kto wzdycha na brata, wydaje wyrok w przedpokoju Sędziego.
sn Prorocy — ludzie, którzy mówili w imieniu Pana i właśnie dlatego cierpieli (por. Mt 5:11–12: „tak prześladowali proroków przed wami”). Dla wspólnoty, której odebrano zapłatę i dobre imię (2:6–7; 5:4), to wzór celny: cierpienie nie unieważnia posłania.
sn Dokładnie obietnica z 1:12: „błogosławiony mąż, który wytrwa w próbie” — list wraca na start: szkoła prób z rozdziału 1 ma swoich absolwentów, a pierwszy z wymienionych to Hiob.
tn „Wytrwałość Hioba” — nie stoicki spokój: Hiob skarżył się głośno i długo — ale Boga nie puścił. „Cel Pana” (τὸ τέλος κυρίου, to telos kyriou — dosłownie: koniec) — to, do czego Pan prowadził sprawę Hioba i jak ją zakończył (Hi 42:10–17); znowu rodzina „pełności” listu (1:4). „Wielce miłosierny” (πολύσπλαγχνος, polysplanchnos — w Biblii tylko tu) i „litościwy” — jak Bóg przedstawia się Mojżeszowi: „litościwy i miłosierny” (Wj 34:6 wg LXX).
sn Najbliższe echo słów Jezusa w całym liście: Mt 5:34–37, niemal zdanie po zdaniu. Przysięga dzieli mowę na strefę „pod przysięgą” i resztę, w której prawda obowiązuje słabiej — a po trzech rozdziałach o języku puenta jest prosta: mowa uzdrowiona nie potrzebuje wzmacniaczy. tc Tekst bizantyjski: „abyście nie wpadli w obłudę”.
tn „Niech śpiewa” (ψάλλω, psallō) — śpiewać przy strunach; od tego słowa „psalm”. Obie pogody duszy mają ten sam adres: i skarga, i pieśń idą do Boga — jak w Psałterzu, gdzie mieszkają obok siebie.
tn „Starsi” (πρεσβύτεροι, presbyteroi) — tu naprawdę urząd wspólnoty (inaczej niż „starzec” w Flm 9 — pokrewne, lecz inne słowo). „Kościoła” (ἐκκλησία, ekklēsia) — to samo grono, które w 2:2 nazywało się jeszcze „synagogą”: dwa imiona jednego zgromadzenia.
sn Oliwa — codzienne lekarstwo tamtego świata (Łk 10:34: Samarytanin zalewa rany oliwą i winem); Dwunastu „namaszczało olejem wielu chorych i uzdrawiało” (Mk 6:13). Gest jest i medyczny, i modlitewny — a moc jest „w imieniu Pana”, nie w oliwie.
tn „Wybawi” (σῴζω, sōzō) — jedno greckie słowo na „uzdrowić” i „zbawić” (por. Mk 5:34: „twoja wiara cię wybawiła”); tu oba naraz, bo i „podniesie” (ἐγείρω, egeirō) to słowo i o wstawaniu z łóżka, i o zmartwychwstaniu. „Modlitwa wiary” — wiary z 1:6: proszącej bez rozdwojenia. Trzecia część zdania uczciwie mówi „jeśliby” — choroba nie musi być winą (por. J 9:2–3).
tn „Działająca” (ἐνεργουμένη, energoumenē) — ostatnie słowo z rodziny „czynu” (ἔργον, ergon), nerwu całego listu: nawet modlitwa jest tu czynna, wprzęgnięta w działanie. „Wiele może” — na czele zdania, jak w grece. „Jedni drugim… za siebie nawzajem” — wyznanie i modlitwa płyną w obie strony; to nie trybunał, lecz wzajemność. tc Tekst bizantyjski: „przewinienia” zamiast „grzechy”.
tn „Człowiekiem” — z naciskiem (tak szyk grecki): nie herosem; „doznającym tego co my” (ὁμοιοπαθής, homoiopathēs) — tego samego słowa używają Paweł i Barnaba, gdy tłum chce im złożyć ofiarę: „my też jesteśmy ludźmi, doznającymi tego co wy” (Dz 14:15). Eliasz bał się, uciekał i chciał umrzeć (1 Krl 19) — i właśnie taki się modlił.
tn „Modlitwą pomodlił się” — hebrajski sposób wzmacniania czasownika (jak „śmiercią umrzesz”), zachowany: modlił się naprawdę, całym sobą. Suszy z 1 Krl 17–18 tekst tam nie liczy; „trzy lata i sześć miesięcy” to utrwalona rachuba żydowska (połowa siódemki — liczba niedoli), tak samo u Jezusa (Łk 4:25).
sn Klamra z rolnikiem z w. 7: na deszcz i owoc się czeka — i oba daje Bóg; por. „owoc sprawiedliwości” siany w pokoju (3:18). Modlitwa Eliasza nie zastąpiła czekania: między jedną a drugą modlitwą minęły trzy i pół roku.
tn „Zbłądzi” (πλανάω, planaō) — jak przestroga 1:16: „nie dajcie się zwodzić” — klamra listu; strona bierna dopuszcza i „da się zwieść”. „Zawróci” (ἐπιστρέφω, epistrephō) — słowo o nawróceniu: zawrócić kogoś z drogi (por. Łk 22:32; Ga 6:1).
sn List kończy się bez pozdrowień — ostatnim słowem jest ratunek. „Zakryje mnóstwo grzechów” — Prz 10:12: „wszystkie przestępstwa zakrywa miłość”; Jakub (i 1 P 4:8) idzie tu za tekstem hebrajskim — grecki przekład ma w tym miejscu inne zdanie. Czyje grzechy zostają zakryte — zawróconego czy zawracającego? Tekst tego nie mówi; najbliżej: zawróconego, którego duszę wybawia od śmierci (por. łańcuch 1:15: grzech wydaje na świat śmierć — tu ktoś ten poród przerywa). tc Część wydań bez „jego” przy duszy.