Przekład otwarty po redakcji

Trzeci List Jana

Przekład z greki · tekst bazowy SBLGNT
Wszystkie przypisy ↓⤓ PDF do druku⤓ EPUB na czytnik

Każde zdanie w osobnej linii; wcięcie = zdanie podrzędne wewnątrz zdania nadrzędnego (rozbiór wg drzew składniowych — zob. kolofon).

Funkcje w zdaniu greckim: podmiot orzeczenie dopełnienie dopełnienie dalsze orzecznik okolicznik — klamry ⌜…⌝ obejmują zdania podrzędne (kolor klamry i spójnika = funkcja tego zdania w zdaniu nadrzędnym); szare = bez oznaczenia. Najedź na słowo lub klamrę, by zobaczyć nazwę funkcji.

Odnośniki w tekście to przypisy: tn przekładowe, tc tekstowe, sn studyjne — kliknij, aby otworzyć.

O księdze — zamysł autora i filozofia czytania

Zamysł autora — jak go rozumiemy

Rewers 2 Listu Jana: tam próg domu zamykał się przed zwodzicielami — tu te same drzwi otwierają się szeroko. Starszy chwali Gajusa za przyjmowanie braci, „i to obcych” (w. 5): wędrownych głosicieli, którzy „dla Imienia wyruszyli, nie biorąc nic od pogan” (w. 7). Gościć takich to nie uprzejmość, lecz udział w ich dziele — „abyśmy stawali się współpracownikami prawdy” (w. 8). Na drugim biegunie stoi Diotrefes, „który lubi być pierwszy” (w. 9) — jego problemem nie jest herezja, lecz władza: nie przyjmuje braci, a przyjmujących wyrzuca z kościoła (w. 10).

Jak tę księgę czytamy

To najbardziej domowy tekst Nowego Testamentu: imiona, zdrowie (w. 2), podróże, konflikt o to, kto rządzi — okno na codzienność realnej wspólnoty u schyłku pierwszego wieku, i tak go czytamy. Razem z 2 J tworzy parę ćwiczeń z jednych drzwi: kiedy je zamknąć (fałszywa nauka), a kiedy otworzyć (bracia prawdy) — obu listów trzeba do kompletu. Dobro i zło w w. 11 to test naśladowania: „kto czyni dobro, z Boga jest” — język spójny z 1 J i tak samo u nas oddany.

Kto, do kogo, kiedy — i budowa

Znów „Starszy”, bez imienia — ten sam głos, co w 1 i 2 J; adresatem Gajus, poza tym Demetriusz z dobrym świadectwem (w. 12) i Diotrefes. Budowa: Gajus i goszczenie braci (1–8), Diotrefes (9–10), Demetriusz (11–12), i zakończenie, które brzmi jak Janowe echo słów Jezusa: „pozdrawiają cię przyjaciele; pozdrów przyjaciół po imieniu” (w. 15).

Adres i modlitwa o zdrowie (1–4)

1Starszy — do umiłowanego Gajusa, którego ja miłuję w prawdzie. 2Umiłowany, modlę się, aby ci się we wszystkim dobrze wiodło i abyś był zdrowy — tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy. 3Ucieszyłem się bowiem bardzo, ilekroć przychodzili bracia i świadczyli o twojej prawdzie — o tym, jak ty w prawdzie chodzisz. 4Nie mam większej radości nad tę: że słyszę, jak moje dzieci chodzą w prawdzie.

Gościnność Gajusa (5–8)

5Umiłowany, wiernie czynisz wszystko, co robisz dla braci — i to obcych; 6oni zaświadczyli o twojej miłości wobec kościoła. Dobrze uczynisz, gdy wyprawisz ich w drogę w sposób godny Boga; 7bo dla tego Imienia wyszli, nie przyjmując niczego od pogan. 8My więc powinniśmy takich podejmować, abyśmy stawali się współpracownikami prawdy.My więc powinniśmy takich gościć, abyśmy stawali się współpracownikami prawdy.°

Diotrefes i Demetriusz (9–12)

9Napisałem coś do kościoła, ale ten, który lubi być wśród nich pierwszy — Diotrefes — nas nie przyjmuje. 10Dlatego, gdy przyjdę, wypomnę jego czyny, których się dopuszcza: obgaduje nas pustymi, złymi słowami, a nie poprzestając na tym — sam braci nie przyjmuje, tym, którzy chcą, zabrania, i z kościoła wyrzuca. 11Umiłowany, nie naśladuj zła, lecz dobro. Kto czyni dobro, jest z Boga; kto czyni zło, nie zobaczył Boga. 12Demetriusz ma świadectwo od wszystkich — i od samej prawdy; a i my świadczymy, i wiesz, że nasze świadectwo jest prawdziwe.

Pożegnanie przyjaciół (13–15)

13Wiele miałem ci do napisania, ale nie chcę pisać do ciebie atramentem i trzciną; 14Mam nadzieję zaraz cię zobaczyć — i porozmawiamy twarzą w twarz. 15Pokój tobie. Pozdrawiają cię przyjaciele. Pozdrów przyjaciół — każdego po imieniu.

Adres i modlitwa o zdrowie (1–4)

Ὁ πρεσβύτερος Γαΐῳ τῷ ἀγαπητῷ, ⌜ὃν ἐγὼ ἀγαπῶ ἐν ἀληθείᾳ⌝.
Ὁ πρεσβύτερος Γαΐῳ τῷ ἀγαπητῷ,
⌜ὃν ἐγὼ ἀγαπῶ ἐν ἀληθείᾳ⌝.
1Starszy — do umiłowanego Gajusa, którego ja miłuję w prawdzie.
Ἀγαπητέ, περὶ πάντων εὔχομαί ⌜σε εὐοδοῦσθαι καὶ ὑγιαίνειν⌝, ⌜καθὼς εὐοδοῦταί σου ἡ ψυχή⌝.
Ἀγαπητέ, περὶ πάντων εὔχομαί
⌜σε εὐοδοῦσθαι καὶ ὑγιαίνειν⌝,
⌜καθὼς εὐοδοῦταί σου ἡ ψυχή⌝.
2Umiłowany, modlę się, aby ci się we wszystkim dobrze wiodło i abyś był zdrowy — tak jak dobrze się wiedzie twojej duszy.
ἐχάρην γὰρ λίαν ⌜ἐρχομένων ἀδελφῶν καὶ μαρτυρούντων σου τῇ ἀληθείᾳ, καθὼς σὺ ἐν ἀληθείᾳ περιπατεῖς⌝.
ἐχάρην γὰρ λίαν
⌜ἐρχομένων ἀδελφῶν
καὶ μαρτυρούντων σου τῇ ἀληθείᾳ,
καθὼς σὺ ἐν ἀληθείᾳ περιπατεῖς⌝.
3Ucieszyłem się bowiem bardzo, ilekroć przychodzili bracia i świadczyli o twojej prawdzie — o tym, jak ty w prawdzie chodzisz.
⌜μειζοτέραν τούτων οὐκ ἔχω⌝ ⸀χαράν, ἵνα ἀκούω ⌜τὰ ἐμὰ τέκνα ἐν ⸀τῇ ἀληθείᾳ περιπατοῦντα⌝.
⌜μειζοτέραν τούτων οὐκ ἔχω⌝ ⸀χαράν,
ἵνα
ἀκούω
⌜τὰ ἐμὰ τέκνα ἐν ⸀τῇ ἀληθείᾳ περιπατοῦντα⌝.
4Nie mam większej radości nad tę: że słyszę, jak moje dzieci chodzą w prawdzie.

Gościnność Gajusa (5–8)

Ἀγαπητέ, πιστὸν ποιεῖς ὃ ⌜ἐὰν ἐργάσῃ εἰς τοὺς ἀδελφοὺς⌝ καὶ ⸀τοῦτο ξένους,
Ἀγαπητέ,
πιστὸν ποιεῖς
ὃ
⌜ἐὰν
ἐργάσῃ εἰς τοὺς ἀδελφοὺς⌝
καὶ ⸀τοῦτο ξένους,
5Umiłowany, wiernie czynisz wszystko, co robisz dla braci — i to obcych;
⌜οἳ ἐμαρτύρησάν σου τῇ ἀγάπῃ ἐνώπιον ἐκκλησίας⌝, ⌜οὓς καλῶς ποιήσεις ⌜προπέμψας ἀξίως τοῦ θεοῦ⌝⌝·
⌜οἳ ἐμαρτύρησάν σου τῇ ἀγάπῃ ἐνώπιον ἐκκλησίας⌝,
⌜οὓς καλῶς ποιήσεις
⌜προπέμψας ἀξίως τοῦ θεοῦ⌝⌝·
6oni zaświadczyli o twojej miłości wobec kościoła. Dobrze uczynisz, gdy wyprawisz ich w drogę w sposób godny Boga;
ὑπὲρ γὰρ τοῦ ὀνόματος ἐξῆλθον ⌜μηδὲν λαμβάνοντες ἀπὸ τῶν ⸀ἐθνικῶν⌝.
ὑπὲρ γὰρ τοῦ ὀνόματος ἐξῆλθον
⌜μηδὲν λαμβάνοντες ἀπὸ τῶν ⸀ἐθνικῶν⌝.
7bo dla tego Imienia wyszli, nie przyjmując niczego od pogan.
ἡμεῖς οὖν ὀφείλομεν ⌜⸀ὑπολαμβάνειν τοὺς τοιούτους⌝, ⌜ἵνα συνεργοὶ γινώμεθα τῇ ἀληθείᾳ⌝.
ἡμεῖς οὖν ὀφείλομεν
⌜⸀ὑπολαμβάνειν τοὺς τοιούτους⌝,
⌜ἵνα συνεργοὶ γινώμεθα τῇ ἀληθείᾳ⌝.
8My więc powinniśmy takich podejmować, abyśmy stawali się współpracownikami prawdy.

Diotrefes i Demetriusz (9–12)

Ἔγραψά ⸀τι τῇ ἐκκλησίᾳ· ἀλλʼ ⌜ὁ φιλοπρωτεύων αὐτῶν⌝ Διοτρέφης οὐκ ἐπιδέχεται ἡμᾶς.
Ἔγραψά ⸀τι τῇ ἐκκλησίᾳ·
ἀλλʼ ⌜ὁ
φιλοπρωτεύων αὐτῶν⌝
Διοτρέφης οὐκ ἐπιδέχεται ἡμᾶς.
9Napisałem coś do kościoła, ale ten, który lubi być wśród nich pierwszy — Diotrefes — nas nie przyjmuje.
διὰ τοῦτο, ⌜ἐὰν ἔλθω⌝, ὑπομνήσω αὐτοῦ τὰ ἔργα ⌜ἃ ποιεῖ, ⌜λόγοις πονηροῖς φλυαρῶν ἡμᾶς⌝⌝, καὶ ⌜μὴ ἀρκούμενος ἐπὶ τούτοις⌝ οὔτε αὐτὸς ἐπιδέχεται τοὺς ἀδελφοὺς καὶ ⌜τοὺς βουλομένους⌝ κωλύει καὶ ἐκ τῆς ἐκκλησίας ἐκβάλλει.
διὰ τοῦτο,
⌜ἐὰν ἔλθω⌝,
ὑπομνήσω αὐτοῦ τὰ ἔργα
⌜ἃ ποιεῖ,
⌜λόγοις πονηροῖς φλυαρῶν ἡμᾶς⌝⌝,
καὶ ⌜μὴ ἀρκούμενος ἐπὶ τούτοις⌝
οὔτε αὐτὸς ἐπιδέχεται τοὺς ἀδελφοὺς
καὶ ⌜τοὺς βουλομένους⌝
κωλύει
καὶ ἐκ τῆς ἐκκλησίας ἐκβάλλει.
10Dlatego, gdy przyjdę, wypomnę jego czyny, których się dopuszcza: obgaduje nas pustymi, złymi słowami, a nie poprzestając na tym — sam braci nie przyjmuje, tym, którzy chcą, zabrania, i z kościoła wyrzuca.
Ἀγαπητέ, μὴ μιμοῦ τὸ κακὸν ἀλλὰ τὸ ἀγαθόν. ⌜ὁ ἀγαθοποιῶν⌝ ἐκ τοῦ θεοῦ ἐστιν· ⌜ὁ κακοποιῶν⌝ οὐχ ἑώρακεν τὸν θεόν.
Ἀγαπητέ, μὴ
μιμοῦ τὸ κακὸν
ἀλλὰ τὸ ἀγαθόν.
⌜ὁ ἀγαθοποιῶν⌝
ἐκ τοῦ θεοῦ ἐστιν·
⌜ὁ κακοποιῶν⌝
οὐχ ἑώρακεν τὸν θεόν.
11Umiłowany, nie naśladuj zła, lecz dobro. Kto czyni dobro, jest z Boga; kto czyni zło, nie zobaczył Boga.
Δημητρίῳ μεμαρτύρηται ὑπὸ πάντων καὶ ὑπὸ αὐτῆς τῆς ἀληθείας· καὶ ἡμεῖς δὲ μαρτυροῦμεν, καὶ ⸀οἶδας ⌜ὅτι ἡ μαρτυρία ἡμῶν ἀληθής ἐστιν⌝.
Δημητρίῳ μεμαρτύρηται ὑπὸ πάντων καὶ ὑπὸ αὐτῆς τῆς ἀληθείας·
καὶ ἡμεῖς δὲ μαρτυροῦμεν,
καὶ ⸀οἶδας
⌜ὅτι ἡ μαρτυρία ἡμῶν ἀληθής ἐστιν⌝.
12Demetriusz ma świadectwo od wszystkich — i od samej prawdy; a i my świadczymy, i wiesz, że nasze świadectwo jest prawdziwe.

Pożegnanie przyjaciół (13–15)

⌜Πολλὰ εἶχον ⸂γράψαι σοι⌝⸃, ἀλλʼ οὐ θέλω ⌜διὰ μέλανος καὶ καλάμου σοι ⸀γράφειν⌝·
⌜Πολλὰ
εἶχον
⸂γράψαι σοι⌝⸃,
ἀλλʼ οὐ θέλω
⌜διὰ μέλανος καὶ καλάμου σοι ⸀γράφειν⌝·
13Wiele miałem ci do napisania, ale nie chcę pisać do ciebie atramentem i trzciną;
ἐλπίζω δὲ ⌜εὐθέως ⸂σε ἰδεῖν⌝⸃, καὶ στόμα πρὸς στόμα λαλήσομεν.
ἐλπίζω δὲ
⌜εὐθέως ⸂σε ἰδεῖν⌝⸃,
καὶ στόμα πρὸς στόμα λαλήσομεν.
14Mam nadzieję zaraz cię zobaczyć — i porozmawiamy twarzą w twarz.
Εἰρήνη σοι. ἀσπάζονταί σε οἱ φίλοι. ἀσπάζου τοὺς φίλους κατʼ ὄνομα.
Εἰρήνη σοι.
ἀσπάζονταί σε οἱ φίλοι.
ἀσπάζου τοὺς φίλους κατʼ ὄνομα.
15Pokój tobie. Pozdrawiają cię przyjaciele. Pozdrów przyjaciół — każdego po imieniu.

Przypisy

  1. sn „Starszy” — jak w 2 J 1 (tam przypis). Gajus to jedno z najpospolitszych imion rzymskich; NT wspomina kilku Gajusów (por. Dz 19:29; 20:4; Rz 16:23 — tamten gości „cały kościół”, co kusi do utożsamienia) — pewności nie ma. To jedyny list Janowy do pojedynczego, nazwanego po imieniu adresata.
  2. tn „Dobrze się wiodło” (εὐοδόω, euodoō) — dosłownie „mieć dobrą drogę”: życzenie szczęśliwej podróży, które stało się życzeniem powodzenia w ogóle. „We wszystkim” — dawniej czytano „ponad wszystko” (tak KJV); dziś raczej „pod każdym względem”. Miarą jest tu dusza: Gajusowi wiedzie się dobrze WEWNĄTRZ — Starszy modli się, by ciało i sprawy dogoniły duszę. Rzadki przypadek modlitwy o zdrowie fizyczne w NT.
  3. tn Imiesłowy czasu teraźniejszego: bracia przychodzili i świadczyli WIELOKROTNIE — stąd „ilekroć”. „Twoja prawda” — prawda, którą Gajus ma i którą żyje; zaraz wyjaśniona: „jak ty w prawdzie chodzisz” (emfatyczne „ty” — na tle Diotrefesa z w. 9).
  4. tn Greka ma tu formę podwójnie stopniowaną — dosłownie „bardziej większej radości nie mam” — gramatyczna nadwyżka zdradza siłę uczucia. „Moje dzieci” — jak w 1 J 2:1: duchowe potomstwo Starszego. tc WH czyta „łaski” zamiast „radości” (różnica jednej litery: χάριν, charin/χαράν, charan); drobna różnica rodzajnika.
  5. tn „I to obcych” — dokładnie taki nacisk ma greka (καὶ τοῦτο, kai touto — „i to!”): Gajus gości braci, których nigdy wcześniej nie widział — wędrownych głosicieli. Odwrotna strona 2 J 10: tam drzwi zamknięte przed fałszywą nauką, tu otwarte dla wiernych — oba listy razem uczą rozróżniania, nie podejrzliwości. tc Tekst bizantyjski: „dla braci i dla obcych” (gubi nacisk).
  6. tn „Wyprawić w drogę” (προπέμπω, propempō) — techniczne słowo wczesnych misji: zaopatrzyć na podróż w żywność, środki i towarzystwo (por. Rz 15:24; Tt 3:13). Miara tej gościnności zawrotna: „w sposób godny BOGA” — przyjmując posłanych, przyjmuje się Tego, który posłał (por. Mt 10:40).
  7. tn „Imię” bez żadnego dopowiedzenia — tak mówi się o Imieniu jedynym (por. Dz 5:41: „cieszyli się, że mogli cierpieć dla Imienia”; Flp 2:9). „Niczego od pogan” — z naciskiem na NICZEGO: głosiciele utrzymywani tylko przez braci, by ewangelia nie miała ceny i nie mieszała się z zarobkiem. tc Tekst bizantyjski: „od narodów”.
  8. tn Gra słów: oni „nie przyjmują” od pogan — MY „podejmujmy” ich (dosłownie: brać pod dach, wspierać). „Powinniśmy” — język długu, jak 1 J 3:16; 4:11. „Współpracownicy prawdy” — to samo słowo, co „współpracownik” w Flm 1.24: kto gości głosiciela, wchodzi do ekipy samej prawdy. tc Tekst bizantyjski: „przyjmować” (odbierać) zamiast „podejmować”.
  9. tn Szyk jak w grece: najpierw wada, potem imię — „lubiący być pierwszym” wyprzedza Diotrefesa, tak jak Diotrefes chce wyprzedzać wszystkich. Czasownik (φιλοπρωτεύων, philoprōteuōn) występuje w całej Biblii tylko tutaj; jedyny nazwany po imieniu przeciwnik w listach Janowych — i nie heretyk, lecz człowiek ambicji. „Napisałem coś” — list zaginiony (może właśnie 2 J?); „nas nie przyjmuje” — odrzuca wysłanników i autorytet Starszego. tc Tekst bizantyjski bez „coś”.
  10. tn „Obgaduje pustymi słowami” (φλυαρέω, phlyareō — w NT tylko tutaj) — dosłownie „pleść niedorzeczności”: nie rzeczowy zarzut, lecz jadowita paplanina. Ale to dopiero początek listy zarzutów.
  11. tn Trójstopniowa eskalacja: sam nie przyjmuje braci → zabrania tym, którzy chcą ich przyjąć (greka mówi krótko: „którzy chcą”) → wyrzuca ich z kościoła. „Wyrzuca” (ἐκβάλλω, ekballō) — to samo słowo, którym Ewangelia Jana opisuje wyrzucenie uzdrowionego ślepca z synagogi (por. J 9:34–35): to, co spotykało uczniów z zewnątrz, Diotrefes robi braciom od środka.
  12. tn Między Diotrefesem (w. 9–10) a Demetriuszem (w. 12) stoi wybór wzorca — sąsiedztwo nieprzypadkowe. Dalej kryteria Pierwszego Listu w miniaturze: „jest z Boga” — formuła pochodzenia (1 J 3:10; 4:4–6); „nie zobaczył Boga” — jak 1 J 3:6.
  13. tn Trzy świadectwa: wszyscy, prawda, „my” — jak przy zasadzie dwóch–trzech świadków (por. Pwt 19:15; 1 J 5:8). „Sama prawda” świadkiem: życie Demetriusza przyłożone do prawdy samo mówi — nie potrzebuje adwokata.
  14. tn Końcowe zdanie brzmi niemal jak podpis czwartej Ewangelii: „wiemy, że prawdziwe jest jego świadectwo” (por. J 21:24; 19:35). tc Tekst bizantyjski: „wiecie” zamiast „wiesz”.
  15. sn Pióro starożytnego pisarza to zaostrzona trzcina (κάλαμος, kalamos) maczana w atramencie (dosł. „czerni”). Bliźniacze zakończenie w 2 J 12 (tam „papier i atrament”) — oba listy urywają się tym samym gestem odłożenia pióra. tc Drobne różnice form czasownika między edycjami.
  16. tn Dosłownie „usta do ust” — jak w 2 J 12 (tam przypis o rozmowie Boga z Mojżeszem). „Zaraz” z akcentem: Starszy się śpieszy. tc Tekst bizantyjski: inny szyk „cię zobaczyć”.
  17. sn „Przyjaciele” — jedyne takie pożegnanie w listach NT: nie „święci” ani „bracia”, lecz przyjaciele — jak w mowie pożegnalnej: „nazwałem was przyjaciółmi” (por. J 15:15). „Każdego po imieniu” — jak Dobry Pasterz, który „woła swoje owce po imieniu” (por. J 10:3): w małej wspólnocie nikt nie jest anonimowy. Na tym pozdrowieniu kończą się listy Janowe — ich ostatnie słowo brzmi: „po imieniu”.